Son periyotta makroekonomik gelişmeleri takip ederken sıkça duyduğumuz kimi tabirler var: Devlet tahvilleri, yükselen faizler ve bilakis dönen randıman eğrisi. Global finans sisteminin ve piyasaların arkasındaki asıl motoru anlamak için grafik çizgilerinin ötesine geçip bu temel mekanizmayı çözmemiz gerekiyor.
Gelin, karmaşık finansal formülleri bir kenara bırakalım; tahvil piyasasını, kriz anlarındaki fiyat-faiz alakasını ve meşhur randıman eğrisini (yield curve) en kolay haliyle çözelim.
1. Tahvil Nedir? (Devlete Verilen Borç Senedi)
Tahvili en kolay lisanla bir “borç senedi” olarak düşünebilirsiniz. Bir devlet (örneğin ABD yahut Türkiye) devasa projelerini finanse etmek yahut bütçe açığını kapatmak için paraya gereksinim duyduğunda piyasaya çıkar ve tahvil satar.
Misal:
Siz devlete gidip “Sana 10 yıl vadeli 1.000 Dolar borç veriyorum” dersiniz. Devlet de size karşılığında bir kağıt (tahvil) verir. Bu kağıtta şu müellif: “Bana verdiğin 1.000 Doları 10 yıl sonra sana motamot geri ödeyeceğim (Vade). Bu müddet boyunca da sana her yıl %5 faiz ödeyeceğim (Kupon).”
2. Fiyat Neden Düşer, Faiz (Yield) Neden Yükselir?
Tahvil piyasasında yatırımcıların en çok kafasını karıştıran şey fiyat ile faiz arasındaki ters orantıdır. Finansal sistemde bir tahvilin fiyatı düşerse, onun faiz getirisi (yield) otomatik olarak yükselir.
Kriz periyotlarında bu sistem şu halde işler: Merkez bankaları enflasyonla savaşmak için faiz artırdığında devlet piyasaya daima yeni tahviller sürer. Yeni çıkan tahviller daha yüksek faiz ödediği için, elinde eski ve düşük faizli tahvil tutan dev fonlar nakde geçmek ve yeni tahvilleri alabilmek için ellerindeki eski tahvilleri spot piyasada süratle satmaya başlarlar. Herkes satmak istediğinde eski tahvilin fiyatı düşer. Siz o tahvili ucuza satın aldığınız için yüzdesel yararınız otomatik olarak artar.
Misal:
Elinizdeki her yıl 50 Dolar getiren 1.000 Dolar kıymetindeki eski devlet senediyle bekliyorsunuz. Fakat piyasada büyük bir kriz çıktı ve faizler yükseldi. Devlet şu an piyasaya taze bastığı yesyeni 1.000 Dolarlık senetler sürüyor ve bu yeni senetler yılda 60 Dolar (%6) faiz veriyor.
Sizin acil nakit paraya gereksiniminiz var ve elinizdeki senedi açık piyasada satmak istiyorsunuz. Kimse gelip sizin senedinize tam 1.000 Dolar vermez. Zira adam gidip direkt devletten yeni senedi alır ve yılda 50 yerine 60 Dolar kazanır. Kimse sizin düşük faizli senedinizi istemediği için, alıcı bulabilmek ismine 1.000 Dolarlık senedinizin fiyatını kırmak zorunda kalırsınız ve adama 900 Dolara satarsınız.
Şimdi senedi sizden 900 Dolara alan yeni adama bakalım: Adam senedi ucuza kapattı lakin devlet o adama her yıl sonunda yeniden eski kontrattaki üzere sabit 50 Dolar faiz ödemeye devam edecek. En kıymetlisi de, vade bittiğinde bu adam elindeki o 900 Dolara aldığı senedi devlete götürecek ve devletten tam 1.000 Dolar anapara alacak! Yani adam hem her yıl 50 Dolar faiz alacak hem de vade sonunda devletten 100 Dolar ekstra anapara kârı elde edecek. Yeni adam 1.000 Dolar yerine 900 Dolar yatırıp tüm bu getirileri topladığı için onun yüzdesel faiz getirisi (yield) otomatik olarak yükselmiş olur (%5.5). Yani devlet piyasada yüksek faizli yeni senet bastığı için sizin eski senedinizin piyasa fiyatı (1.000’den 900’e) düşerken, senedi yeni alan adamın faiz getirisi (yield) yükselmiş olur!
3. Verim Eğrisi (Yield Curve) Nedir ve Ne Anlama Gelir?
Verim Eğrisi, farklı vadelerdeki devlet tahvillerinin faiz oranlarını tek bir grafik üzerinde birleştiren çizgidir. Normal koşullarda ve resesyon (kriz) sinyali veren durumlarda bu eğri bize iki farklı tablo sunar:
A) Normal Verim Eğrisi (Sağlıklı Ekonomi)
Normal ve sağlıklı bir iktisatta, devlete uzun vadeli borç vermek her vakit daha risklidir. 30 yıl sonra dünyanın ne olacağını bilemezsiniz. Bu yüzden yatırımcılar haklı olarak 30 yıllık borç için yüksek faiz isterken, 2 yıllık kısa vadeli borç için düşük faiz ister.
B) Tersine Dönmüş Verim Eğrisi (Kriz ve Resesyon Sinyali)
Eğer kısa vadeli tahvillerin faizleri, uzun vadeli tahvillerin faizlerini geçerse eğri aşağı hakikat bükülür. Piyasa aktörleri kısa vadede iktisadın korkunç formda tıkanacağını öngördüklerinde kısa vadeli tahvilleri satıp uzun vadelilere kaçarlar. Kısa vadeliler satıldığı için fiyatları düşer ve faizleri fırlar. Finans tarihinde bu eğri ne vakit aksine dönse, arkasından büyük bir ekonomik kriz gelmiştir.
Misal:
Devlete 2 yıllığına kısa vadeli 1.000 Dolar borç verdiğinizde devletin size yıllık %3 faiz verdiğini, 30 yıllığına uzun vadeli borç verdiğinizde ise parayı uzun müddet kilitlediğiniz için yıllık %6 faiz verdiğini düşünün. Mantıklı ve sağlıklı olan budur.
Ama kriz devrinde sistemin aksine döndüğünü ve devletin size şöyle dediğini hayal edin: “Bana 2 yıllığına 1.000 Dolar borç verirsen %6 faiz vereceğim, fakat 30 yıllığına verirsen %3 faiz vereceğim.” Bu durum hayatın doğal akışına karşıttır. Devlet bunu lakin ve fakat önümüzdeki 1-2 yıl içinde çok büyük bir ekonomik kriz bekliyorsa, acil nakit paraya sıkışmışsa yapar. İşte tahvil piyasasında kısa vadeli faizlerin uzun vadeli faizleri geçmesi (Verim Eğrisinin Tersine Dönmesi), koskoca devletlerin ve dev fonların önümüzdeki çok kısa süreçte “büyük bir finansal fırtına” beklediğinin en net matematiksel delilidir.
Büyük Resmin Özeti
Tahvil piyasası, finansal sistemin en disiplinli ve akıllı alanıdır. Grafiklerdeki anlık dalgalanmaları yahut spekülasyonları manalandırmak için evvel tahvillerin fiyat-faiz istikrarına ve randıman eğrisinin yönüne bakmak gerekir. Piyasaların gerçek yönünü, merkez bankalarının ve dev fonların ne kadar sıkıştığını mananın tek yolu bu matematiksel anayasayı yanlışsız okumaktan geçer.
Yasal Uyarı (Disclaimer): Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Bu içerik büsbütün genel bilgilendirme ve eğitim hedefli olup, yatırım kararlarınızın sorumluluğu büsbütün kendinize aittir. Finans piyasaları yüksek risk içerir.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!