Akdeniz'in en büyük etraf seferberliği: Fethiye Körfezi'nde 3.4 metrelik derinlik sağlanacak

Sıfır Atık Projesi, ses getirmeye devam ediyor.

Sıfır Atık Projesi sayesinde Türkiye'nin birçok bölgesinde ve alanında seferberlik başlatıldı.

Bu sefer gözler, Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi'nde.

Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan'nın himayesinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde iki büyük proje için 2024 yılında harekete geçildi.

PİLOT BÖLGE İLAN EDİLDİ

Bu kapsamda da Bakanlığa bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma (TVK) Genel Müdürlüğü’nce “Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi Fethiye İç Körfezi Deniz Dibi Tarama Malzemesinin Temizlenmesi Fizibilite Projesi” başlatıldı.

Deniz çayırlarının korunması için de Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi’nde de harekete geçildi.

Bu hareketin gayesi ise teknelerin koylarda çapa atmadan deniz tabanına sabitlenmiş tonoz ve mepa sistemlerine inançlı halde bağlamasını sağlamak.

Bu proje için Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’ndeki Göcek-Dalaman Koyları pilot bölge duyuru edildi.

FETHİYE KÖRFEZİ'NDE ÇALIŞMA YAPILDI

Fethiye Körfezi'nde taban çamuru için çalışma yapıldı.

Yapılan çalışma kapsamında da su düzeylerinde büyük oranda değişimler tespit edildi.

Körfez’de biriken çamurun kalınlığı ortalama 2.7 metre olarak ölçüldü.

Körfez’de yaklaşık 600 hektar alanda birikmiş 16 milyon 268 bin 925 metreküp çamur bulunduğu tespit edildi.

Biriken çamurun fizikî ve kimyasal tahlilleri yapıldı.

Buna nazaran, alıcı ortamlara çıkarılmasının tehlike arz etmediği saptandı.

TÜÇA, 2 GEMİYLE DİP TEMİZLİĞİ YAPACAK

Dip çamurunun çıkarılması için TVK Genel Müdürlüğü tarafından birinci etapta 3 yıllık planlama yapıldı.

Akdeniz’in en büyük etraf seferberliği olacak bu proje kapsamında Bakanlığa bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) 2 taban tarama gemisi ile Fethiye Körfezi’nde biriken taban çamurunu temizleyecek.

Körfez’de biriken taban çamuru ve sediman, tarama gemileriyle çıkarıldıktan sonra bertarafı sağlanacak.

3.4 METRELİK DERİNLİK SAĞLANACAK

Projenin tamamlanmasıyla birlikte Fethiye Körfezi’nde ortalama 3.4 metrelik derinlik sağlanması hedefleniyor.

Körfezin taban kısmını kaplayan ve doğal ömrü olumsuz manada etkileyen çamur çıkarılacak.

Çamurun çıkarılmasıyla Fethiye Körfezi ekosisteminin doğal yapısına kavuşturulması sağlanacak.

ÇAPA YERİNE MAPA-ŞAMANDIRA

Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi kapsamında da pilot bölge duyuru edilen Göcek’teki 17 koyda 896 deniz mapası, 876 tonoz kullanılarak toplamda 856 tekneye hizmet verebilecek mapa şamandıra sistemleri oluşturuldu.

Bu sistem, sırf tekne bağlama altyapısı olarak görülmüyor.

Göcek Körfezi'ndeki deniz trafiğini, tekne kapasitesini, çevresel muhafazayı ve denizcilik hizmetlerini tek bir sistem altında yöneten bütünleşik bir deniz alanı yönetim modeli adım adım oluşturuldu.

DERİA İLE TEKNELERE DİJİTAL YÖNLENDİRME VE REZERVASYON İMKANI SAĞLANDI

Projenin dijital altyapısı için DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi kuruldu.

Bu kapsamda taşınabilir bir uygulama olan DERİA ile teknelere dijital rezervasyon imkanı sağlandı.

En yakın mapa şamandıra sistemini gösteren bu uygulama sayesinde koyların tekne uygunluğu ve bağlama süreçleri dijital ortama taşındı.

Bu sayede tekneler gelişi hoş çapa atamayacak.

Bunun yerine DERİA uygulamasıyla telefonları üzerinden en yakın mapa şamandıra sistemine yönlendirilmeleri sağlanacak.

KOYLARIN UZUN SÜRELİ OTEL GİBİ KULLANIMI ÖNLENİYOR

Belirtilen tarih ve saatte koya yanaşan teknelere artık DERİA palamar takımları mapa şamandıra bağlama ve ayrılma dayanağı veriyor.

Sistem sayesinde koylardaki yoğunluk ve kullanım mühleti de denetim altında tutulacak.

Sistemin en değerli emeli da koyların uzun mühlet adaletsizce otel üzere konaklama maksatlı kullanılmasını engellemesi olacak.

DERİA denetim grupları ile alandaki bağlama sistemi ve sistem kullanımı kapasitesi anlık takip ediliyor.

Yine DERİA atık alım gemisi ile teknelere atık alma hizmeti sunuluyor. Bu sayede de Fethiye Körfezi’nin paklığı çevresel sürdürülebilirliği destekleniyor.

Halihazırda DERİA sisteminde 14 palamar botu, 4 deniz kontrol botu, 1 hizmet botu, 1 atık alım gemisi vazife yapıyor.

ENSONHABER BİLGİ ALDI, BÖLGEYİ GÖRÜNTÜLEDİ

Muhabirimiz Taha Gecü, Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk ile konuştu.

Bölgedeki uygulamaları anlatan Öztürk şöyle konuştu;

“Mappa Şamandıra sistemi Göcek-Dalaman koylarında birinci kez bu bölgede uyguladığımız bir sistem. Emelimiz büsbütün deniz tahribatını engellemek.

Deniz tabanında bulunan deniz çayırlarını geri kazanmak. Bunu kazanmak için de tahribata neden olan da çapa. Mappa Şamandıra sistemimizle birlikte çapa atmayı engellemeye çalışıyoruz. Çapa atmayı yasaklıyoruz. Bunun yerine tonoz dediğimiz mevcut prekast taşıyıcılara tekneleri bağlıyoruz.

Bu hizmeti de büsbütün izlenebilir, emniyetli bir yazılım üstünden götürüyoruz. Derya dediğimiz app uygulamasıyla konaklayacak tekne sahipleri rezervasyonlarını yapıyorlar. Bizim palamar grubumuzun denetiminde bağlanmasını biz yapıyoruz.

Bu halde çapa atmasını engelliyoruz ve bu biçimde de aslında bir taraftan da hem deniz tabanını korurken hem de daha adil ve sürdürülebilir bir sistem oluyor. Yani daha rezervasyonlu herkesin kullanabileceği bir alana dönüşüyor sistem.”

"3 YIL İÇİNDE DENİZ ÇAYIRLARINI GERİ KAZANACAĞIMIZI ÖNGÖRÜYORUZ"

“1 metrekare deniz çayırı 10 litre oksijen üretiyor. Yani ormanlarımızdan daha fazla oksijen üreten kaynaklarımız bunlar. Bunlar yıllarca işte bu çapa atma ve sistemsiz park etme hasebiyle tahribata uğramış durumda. Bunları geri kazanmamız lazım.

Yani bu sistemi devreye alalı 6 ay oldu, bu dönem birinci dönemimiz. 3 yıl içinde büsbütün deniz çayırlarını geri kazanacağımızı öngörüyoruz. İnşallah bu deniz çayırlarını geri kazandığımızda ve bu tahribatı engellediğimizde denizimizin oksijen düzeyi artacak ve bu büsbütün ekolojik sistemi tekrar çalışır hale getirecek.

Yani bunun sonucunda oksijen arttığı durumda işte balıklarımız geri gelecek, denizimizin rengi, her şeyi değişecek; koylarımızın tekrar eski haline geleceğini düşünüyoruz.”

"KOYLAR BİR TEKNENİN KULLANIMINDA OLMASIN"

“Şu anda bizim Göcek-Dalaman koylarında 856 istasyonumuz var. 65 personelle hizmet veriyoruz. Palamar grubumuz 65 kişi. Konaklayacak tekne sahipleri Derya uygulamasından istedikleri koyu seçebiliyorlar. İstedikleri tonozu da tekne özelliklerine nazaran belirleyebiliyorlar. Oradan tüm rezervasyonlarını ve ödemelerini yapabiliyorlar.

Maksimum 3/11 diyoruz, şöyle; bir koyda azamî 3 gün kalabiliyor, toplam 4 koyda da toplam 11 gün kalabiliyor. Bunun haricinde kalması mümkün değil. Bu halde de adil olmaya çalışıyoruz.

Yani tüm tekne sahipleri gelsin, kullansın, bölgede trafik olsun. Yani koylar bir teknenin kullanımında olmasın. Planlamayı bu halde yapmaya çalıştık.”

DENİZ ÇAYLARININ ÖNEMİ ORTAYA KONULDU

Deniz çayırları dünyadaki oksijenin yüzde 70’ini üreten denizlerdeki en değerli oksijen kaynaklarından biri olarak biliniyor.

Denizlerde bulunan birçok canlı için yuva ve korunma sağlayan aylar, denizdeki hayatın kaynağını oluştuyor.

MAPA ŞAMANDIRA SİSTEMİNE DAİR

Denizcilikte tonoz ve mapa, teknelerin inançlı bir halde bağlanmasını, yüklerin sabitlenmesini ve kuvvet transferini sağlayan en temel mekanik sistemi olan Mapa Şamandıra sistemi, tonoz deniz tabanındaki sabitleme/demirleme gücünü oluşturuyor.

İZMİT KÖRFEZİ VE VAN GÖLÜ’NDE DE DİP ÇAMURU TEMİZLİĞİ YÜRÜTÜLÜYOR

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi iş birliği ile 2022 yılında Marmara Denizi'ni Koruma Eylem Planı çerçevesinde İzmit Körfezi’nde, “İzmit Körfezi Doğu Baseni Dip Çamurunun Temizlenmesi, Susuzlaştırılması ve Bertaraf Hizmeti Projesi” hayata geçirildi.

Bugüne kadar yüzde 70’i tamamlanan proje kapsamında 2.4 milyon metreküp taban çamuru temizlendi. Maksat 3.8 milyon metreküp taban çamurunu bertaraf etmek.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum da haziran ayında İzmit Körfezi'nde dalış yaparak paklık çalışmalarını ve deniz ekosistemindeki değişimi su altında inceledi. Çalışmaların akabinde bölgede deniz çayırları, deniz yıldızları ve deniz patlıcanları başta olmak üzere çeşitli deniz canlılarının tekrar görülmesi, Körfez’deki ekosistemin canlanmaya başladığını ortaya koydu.

Van Gölü’nde de 2021 Eylül’de başlatılan proje kapsamında bugüne kadar gölün Van kısmında toplamda 2 milyon 206 bin 422 metreküp çamur çıkarıldı.

Toplamda 2 milyon 780 bin metreküp taban çamurunun çıkarılması bekleniyor. Gölün Bitlis-Tatvan kıyı kısmında ise toplam 42 bin 915 metreküp taban çamuru çıkarıldı. Toplamda yaklaşık 600 bin metreküp taban çamurunun çıkarılması hedefleniyor.