Yeni ticaret rotaları arayan Çin'in besin planında Türkiye ayrıntısı

Küresel besin ticaretindeki yükünü artıran Çin, ziraî üretimden ithalat güzergahlarına kadar uzanan kapsamlı bir strateji benimsiyor.

Dünyanın en kalabalık ülkelerinden biri olan Çin, sonlu tarım toprakları, artan tüketim ve memleketler arası ticaretteki tansiyonlar sebebiyle besin tedarikini ekonomik güvenliğinin temel ögelerinden biri olarak pahalandırıyor.

Pekin idaresi, pirinç üzere temel besinlerde kendi kendine yeterliliği müdafaayı, dışa bağımlı olduğu eserlerde ise ithalat kaynaklarını çeşitlendirmeyi hedefliyor.

Bu yaklaşım, Çin'in sadece tarım siyasetlerini değil, global ticaret yollarını ve altyapı yatırımlarını da şekillendiriyor.

DÜNYA NÜFUSUNUN YÜZDE 17'Sİ, TARIM ARAZİLERİNİN YÜZDE 8'İ

Çin'in gıda güvenliğinde karşı karşıya olduğu en değerli problemlerden biri de nüfusuyla ziraî üretim kapasitesi arasındaki dengesizlik.

Çin, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 17'sini barındırmasına karşın global işlenebilir tarım topraklarının sadece yüzde 8'ine sahip.

Ülkenin geniş dağlık ve çöl alanları ziraî üretimi sonlandırırken su kaynaklarının büyük kısmının güney bölgelerinde yoğunlaşması da üretim üzerinde baskı oluşturuyor.

Pekin idaresi, bu sebeple bilhassa pirinç üretimini destekliyor.

Çin, tükettiği pirincin neredeyse tamamını kendi topraklarında yetiştirirken çiftçi nüfusunun yaşlanması, kuraklık ve tarım topraklarının yoğun kullanımı uzun vadeli riskler arasında gösteriliyor.

Hükümet, ziraî verimliliği artırmak hedefiyle gelişmiş tohum teknolojileri ve çağdaş üretim usullerine yöneliyor.

ÇİN'İN İTHALATINDA ABD'NİN YERİNİ BREZİLYA ALDI

Çin'de gelir düzeyinin yükselmesi ve kentleşmenin hızlanması beslenme alışkanlıklarını da değiştirdi.

Özellikle et tüketimindeki artış, hayvancılık kesiminde kullanılan yem hammaddelerine talebi büyüttü.

Yaklaşık 440 milyon domuzun bulunduğu ülkede soya fasulyesi hayvan yemi üretiminin en değerli girdilerinden biri haline geldi.

Çin'in yıllık soya fasulyesi ithalatı 100 milyon tonu aşıyor.

Bu durum, ülkeyi global soya ticaretinin en belirleyici alıcılarından biri pozisyonuna getiriyor.

Çin, uzun yıllar soya fasulyesi gereksiniminin kıymetli kısmını ABD'den karşılarken iki ülke arasındaki ticaret savaşları tedarik istikrarlarını değiştirdi.

ABD'nin uyguladığı gümrük vergilerine karşı Çin'in Amerikan tarım eserlerine yönelik ithalatını sonlandırması alternatif tedarikçi arayışını hızlandırdı.

Bu süreçte dünyanın en büyük soya fasulyesi üreticisi Brezilya, Çin açısından daha kıymetli bir tedarik merkezi haline geldi.

MALAKKA BOĞAZI'NA ALTERNATİF ARANIYOR

Pekin idaresinin gıda güvenliği stratejisi sadece eserlerin hangi ülkelerden satın alınacağıyla hudutlu kalmıyor.

Ürünlerin Çin'e hangi güzergâhlardan ulaştırılacağı da giderek daha fazla kıymet kazanıyor.

Brezilya'dan Asya'ya yapılan deniz taşımacılığında Malakka Boğazı, stratejik geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor.

Ancak Çin idaresi, bilhassa Tayvan etrafında yaşanabilecek mümkün bir askeri tansiyonun bu güzergâhtaki ticareti aksatmasından kaygı ediyor.

Bu sebeple Pekin, ithalatının muhakkak deniz yollarına bağımlılığını azaltacak alternatif nakliyat projelerine tartı veriyor.

Brezilya'nın tarım bölgelerinden Peru'nun Pasifik kıyılarına uzanması planlanan demiryolu temasları ve liman yatırımları bu stratejinin örnekleri arasında gösteriliyor.

Söz konusu projelerle tarım eserlerinin Güney Amerika'nın Atlantik kıyılarından taşınması yerine Pasifik üzerinden Asya pazarlarına ulaştırılabilecek alternatif güzergâhların geliştirilmesi amaçlanıyor.

TÜRKİYE'NİN DE YER ALDIĞI ORTA KORİDOR ÖNEM KAZANIYOR

Çin'in besin ticaretinde alternatif güzergah arayışı Orta Asya'daki demiryolu ve lojistik yatırımlarına da yansıyor.

Rusya-Ukrayna Savaşı'nın akabinde Karadeniz üzerinden gerçekleştirilen tarım eserleri sevkiyatlarında yaşanan riskler, Pekin'in kara nakliyeciliğine yönelik ilgisini artırdı.

Bu kapsamda Kazakistan, Çin'in ziraî eser tedarikinde öne çıkan ülkelerden biri haline geldi.

Kazakistan, 2022'den bu yana ayçiçek yağı üretimini iki katına çıkararak Çin'in en büyük ikinci ayçiçek yağı tedarikçisi pozisyonuna yükseldi.

Kazakistan ile Çin sonundaki Dostık lojistik merkezi iki ülke arasındaki ticaretin değerli geçiş noktalarından biri olarak gösteriliyor.

Söz konusu kontaklar, Çin'i Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlamayı hedefleyen Orta Koridor'un doğu kısmında yer alıyor.

Türkiye'nin de güzergahında bulunduğu Orta Koridor, Rusya üzerinden geçen kuzey nakliyecilik çizgilerine alternatif oluşturması sebebiyle stratejik değer taşıyor.

Ancak Çin'in besin sevkiyatlarına yönelik bu yatırımlarının Türkiye üzerinden taşınan tarım eserleri ölçüsünü ne ölçüde artıracağı şimdi netleşmiş değil.

GIDA TİCARETİNDE UZUN VADELİ GÜVENLİK PLANI

Çin, yurt dışındaki altyapı yatırımlarının yanı sıra ülke içinde de stratejik besin rezervlerini güçlendirmeye çalışıyor.

Tahıl, pirinç ve et eserlerinden oluşan stoklar muhtemel arz kesintilerine karşı teminat olarak bedellendiriliyor.

Pekin idaresinin yaklaşımı temel besin eserlerinde yerli üretimi korumak, ithalatta tek bir ülkeye bağımlılığı azaltmak ve ticaret güzergâhlarını çeşitlendirmek üzerine kuruluyor.

Çin'in gıda güvenliğine yönelik yatırımlarının Kuşak ve Yol Girişimi ile giderek daha fazla örtüştüğü belirtiliyor.

Bu strateji, dünyanın en büyük tüketim pazarlarından birinin tarım eserleri ticaretindeki satın alma gücünü kullanarak memleketler arası tedarik zincirlerini kendi muhtaçlıkları doğrultusunda yine şekillendirme gayretini ortaya koyuyor.