Soğuk Savaş’ta dünyanın o zamanki iki üstün gücü ABD ile Sovyetler Birliği’nin askeri güçleri ile ekonomik güçlerinin yanı sıra teknoloji kapasiteleri de kıymetli bir uğraş alanıydı.
Nükleer silahlar, uzay yarışı, uydular; Soğuk Savaş periyodunun rekabet alanlarıydı.
YENİ SOĞUK SAVAŞ’TA YENİ CEPHE
Günümüzde de ABD ile Çin arasındaki çok yönlü rekabet ve tansiyon, Soğuk Savaş’a benzetiliyor.
Yeni Soğuk Savaş’ın teknoloji alanındaki uğraşı de yeni bir alan üzerinden yaşanıyor.
Çin ile ABD nükleer başlıklar yahut uzay seyahatlerinde değil yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesinde yarışıyor.
DEV TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİNİN SAVAŞI
ABD, bu çabada OpenAI, Google, Anthropic, Meta, NVIDIA üzere yapay zeka teknolojileri geliştiren büyük şirketleriyle değerli bir avantaja sahip.
Çin ise Alibaba, Baidu, Tencent, DeepSeek üzere şirketlerle ABD ile kıyasıya bir yarış içinde.
İki ülke arasındaki yapay zeka gayreti temel olarak 4 başlık üzerinden yaşanıyor.
1. CEPHE: YAPAY ZEKA MODELLERİ
Yapay zeka savaşının vitrinini, direkt bireylerin kullandığı yapay zeka modelleriyle ilgili yarış oluşturuyor.
OpenAI'ın ChatGPT'si, Google'ın Gemini'ı, Anthropic'in Claude'u ve Meta'nın Llama'sı ile “yapay zeka nizamı”ndaki ABD hegemonyasının karşısına Çin de DeepSeek’i, Alibaba'nın Qwen'i, Baidu'nun Ernie'siyle çıkıyor.
Modellerin kimisi günlük kullanıcının muhtaçlığına yanıt veriyor kimisi de farklı farklı daha teknik alanlarda dikkat çekiyor.
ABD: KULLANIMI YOĞUN
ABD şirketlerinin geliştirdiği modeller dünya çapında halihazırda en yaygın kullanılan modeller olarak öne çıkıyor.
Analiz, kodlama, bilgi toplama, görsel üretme üzere alanlarda öne çıkan ChatGPT için OpenAI, haftalık 800 milyondan fazla kullanıcıya ulaştığını açıkladı.
Gemini da bilhassa Google’un sunduğu hizmetlerle olan senkronizasyonunun tesiriyle ayda 650 milyon kullanıcıya ulaşmış durumda.
ÇİN: SAVLI GELİŞİM
Çin’in oyuna dahil etmesiyle “Batı Kampı”nda tasa yaratan son silahı DeepSeek, matematik ve kodlama alanlarındaki başarısıyla birinci aylarda süratle 100 milyon kullanıcıya ulaşarak, ABD’deki milyarlarca dolarlık yapay zeka yatırımlarına meydan okudu.
Alibaba’nın yapay zeka uygulaması Qwen de Alibaba’nın e-ticaret ve bulut hizmetleriyle ayda 300 milyonun üzerinde kullanıcıya ulaştı.
DEEPSEEK KRİZİ
ABD’nin alandaki üstünlüğüne birinci olarak 2025’in başlarında DeepSeek’in ortaya çıkışıyla gölge düştü.
Milyarlarca dolarlık ABD modellerinin karşısına düşük bütçeli bir yatırım olarak çıkan DeepSeek, kullanıma açılmasının akabinde ABD’de en çok indirilen fiyatsız uygulama listesinde başa çıkıp ABD’li rakiplerin pay kıymetlerinde önemli düşüşe sebep oldu.
ABD ÖNDE; ÇİN FARKI KAPATIYOR
DeepSeek’in çıkışı, ABD’de yapay zeka modellerine harcanan parayla ilgili tartışmalar başlattı.
En gelişmiş modeller kıymetli ölçüde hala ABD’nin elinde. Fakat yarışa geriden başlamasına karşın süratle fark kapatmaya devam eden Çin, artık ABD’nin sanıldığı kadar gerisinde değil.
KÜRESEL PAZARLA YARIŞABİLEN ‘ÇİN ULUSAL PAZARI’
Çin’in 1,5 milyara yakın nüfusuyla sahip olduğu devasa iç pazar, Çinli şirketlere modellerini yüz milyonlarca kullanıcıyla gerçek hayatın farklı alanlarında test etme ve geliştirme imkanı sunuyor.
ABD’li şirketler yapay zeka modellerini dünyanın dört bir yanında kullanıma sunarak global bir kullanıcı ağı oluştururken, Çinli şirketler de kendi ülkelerindeki dev kullanıcı kitlesini güçlü bir test ve kullanım alanına dönüştürebiliyor.
2. CEPHE: ÇİPLER
Yapay zeka sistemlerini çalıştırmak için çok güçlü bilgisayarlar gerekiyor.
Yarışın ikinci basamağı da bu bilgisayarları çalıştırmak için gereken gelişmiş çiplerin elde edilmesinde yaşanıyor.
ÇİP KISITLAMALARI
ABD’nin çip alanındaki kuşkusuz en büyük silahı; yapay zeka sistemlerinin çalıştırılmasında kullanılan gelişmiş çipleri tasarlayan NVIDIA şirketi.
NVIDIA’yı safında bulunduran ABD, bu alandaki farkı kapatamaması için çipler konusunda Çin’e teknoloji kısıtlamaları uyguluyor.
ÇİN MALI ÇİP YATIRIMLARI
Çin tarafı ise bu alanda rakip cepheye olan bağımlılığını azaltabilmek için başta Huawei olmak üzere büyük teknoloji şirketleri eliyle kendi yapay zeka çiplerini geliştirmeye çabalıyor.
Çip geliştirme gayreti sadece ABD şirketlerine bağlı kalmamak için değil birebir vakitte Çin’e has yapay zeka teknolojilerini de baştan sona oluşturabilmek için elzem olarak görülüyor.
TAYVAN GERİLİMİNDE ÇİP DETAYI
Çin’in son yıllardaki Tayvan’a karşı tansiyonunda de çip sorunuyla ilgili bir ayrıntı gözden kaçmıyor.
Tayvan merkezli TSMC’nin dünyanın en gelişmiş çip üreticilerinden biri olması, Tayvan’ın etrafında vakit zaman iştahlı formda dolaşan Çin gemilerinin motivasyonuyla ilgili fikir veriyor.
3. CEPHE: VERİ MERKEZLERİ
Mücadelenin bir öbür cephesi ise yapay zeka uygulamalarının çalışması için gerekli olan devasa bilgi merkezleri alanında yaşanıyor.
Yapay zekâ savaşı artık sadece model geliştirme değil, bu modelleri çalıştıracak hesaplama gücünü kurma yarışına da dönüşüyor.
HESAPLAMA ALTYAPISINDA ABD ÜSTÜNLÜĞÜ
5 binden fazla data merkezi bulunan ABD’nin bu alanda bariz bir üstünlüğü bulunuyor.
ABD, bilgi merkezleri başlığında sadece Çin’le değil iktisat ve teknoloji alanındaki öbür önde gelen ülkelerle de kıyaslandığında farkı oldukça açmış durumda.
Giderek yazılım yarışının ötesine geçerek altyapı yarışına dönen yapay zeka savaşında Google, Microsoft, Amazon ve Meta üzere teknoloji şirketleri data merkezleri için milyarlarca dolarlık yatırımlarına da devam ediyor.
ÇİN’İN BATISI VERİ BANKASI
Veri merkezi alanındaki farkı kapatmak için de süratle ataklar yapan Çin, sıkıntıyı ulusal bir stratejinin kesimi olarak ele alıyor.
Çin, 2022’de başlattığı “Doğu Verileri, Batı Hesaplaması” projesi ile boş toprakların bol olduğu batı eyaletlerini devasa birer hesaplama ve data depolama merkezine dönüştürüp, nüfusun yoğun olduğu doğu eyaletlerindeki dataları de batı eyaletlerinde işleyerek maliyetleri düşürmeyi hedefliyor.
Çok önemli bir elektrik muhtaçlığı duyan data merkezleri alanında Çin’in bir öbür avantajı ise dünyanın en büyük elektrik üreticisi olması.
4. CEPHE: ASKERİ TEKNOLOJİLERE ENTEGRASYON
ABD ile Çin arasındaki yapay zeka rekabetinin en kritik alanlarından biri de askeri teknoloji.
Askeri teknoloji yarışındaki rekabet klâsik konvansiyonel silahlardan insansız araçların kendi kararlarını alabildiği otonom yapay zeka sistemlerine kaymış durumda.
PENTAGON YOĞUN MESAİDE
Bu maksat doğrultusunda Microsoft, Google, Amazon, Palantir, Anduril üzere teknoloji şirketleriyle iş birliğini arttıran Pentagon, 2023’te başlattığı Replicator programı ile düşük maliyetli ve otonom hareket edebilen hava, kara ve deniz araçlarını süratle alana sürmeyi hedefliyor.
Bu kapsamdan birinci prototipleri 2018’de geliştirilen ve 2021'den bu yana okyanus aşırı tatbikatlarda test edilen, insan müdahalesi olmadan okyanuslar arası seyir ve taktik tahlil yapabilen Ghost Fleet Overlord insansız savaş gemileri üretildi.
ABD Hava Kuvvetleri de birinci uçuşunu 2019’da yapan, otonom XQ-58A Valkyrie uçakları ile beşerli savaş uçaklarının birlikte misyon yapabileceği sistemleri test ediyor.
2020’den itibaren ABD üslerinde çevre güvenliği için kullanılmaya başlanan Ghost Robotics Vision 60 robot köpekleri ve sürü halinde hareket eden Ghost dronları da ABD’nin kullanımındaki yapay zeka dayanaklı savunma sanayii eserleri.
ÇİN DE İDDİALI
Çin de başta drone’lar olmak üzere birçok askeri teknoloji başlığında yapay zeka dayanaklı uygulamaları geliştiriyor.
Bu çalışmalar doğrultusunda bünyesinden çok sayıda küçük drone taşıyıp bırakabilen Jiutian geliştirildi ve Aralık 2025’te birinci uçuşunu yaptı.
Çin geçen yıl da DeepSeek ile entegre edilerek saatte 50 km sürate kadar büsbütün otonom devriye sağlayan Norinco P60 zırhlı araçlarının kullanılmasına dönük çalışmalar da yapılıyor.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!