Yemen’de 12 yıldır merkezi hükümetle savaşan Husiler, son yıllarda İsrail’e füze atakları ve Kızıldeniz’deki gemilere hücumlarıyla da gündeme geliyor.
Dini ve kültürel faaliyetler yürütme niyetiyle ortaya çıkan küçük bir hareket, kısa bir müddet içinde ülkenin başşehrinde denetimi ele alıp de facto bir yönetim kuran, bölgedeki öteki ülkelerle de askeri manada çarpışan bir aktör haline geldi.
Peki kimdir bu Husiler ve bu güce nasıl eriştiler?
Bunu anlamak için Husilerin ortaya çıkışını ve Yemen İç Savaşı boyunca süren tarihî evrimini incelemek gerekiyor.
ŞİİLİĞİN ZEYDİLİK KOLU
Husiler, Yemen’in kuzeyindeki Zeydi Şii toplumu içinden doğan muhalif bir siyasi hareket olarak ortaya çıktı.
Şiiliğin On İki İmamcılık ve İsmaililik dışındaki üçüncü kolu olan Zeydilik, Şii anlayışının Sünni İslam’a en yakın yorumu olarak bedellendiriliyor.
Dünya üzerindeki Zeydi Şiilerin değerli kısmı, Yemen’in kuzeyindeki Suudi Arabistan’a yakın bölgelerde yaşıyor.
ENSARULLAH HAREKETİ
Kendilerine “Ensarullah Hareketi” diyen topluluk, hareketin öncülüğünü yapan Hüseyin Bedreddin el-Husi’den ötürü Husiler diye isimlendiriliyor.
Husilerin örgütlenme seyahati, 1990’ların başlarında Yemen’in kuzeyindeki Saada bölgesinde kültürel ve dini faaliyetler yürüten bir küme olarak başladı.
90’lı yıllarda ise Zeydi kimliğinin canlandırılmasını hedefleyen etkinlikleriyle güç kazanmaya başladı.
HÜKÜMET GÜÇLERİYLE ÇATIŞMALAR
Yemen Cumhuriyeti’nin, Kuzey Yemen ile Güney Yemen’in 1990’da birleşmesinden itibaren cumhurbaşkanlığını yapmakta olan Ali Abdullah Salih’i “ABD ve Suudi Arabistan yanlısı” diye suçlayan Husiler ile Yemen hükümet güçleri arasında 2004 yılında çatışmalar başladı.
Bu çatışmalar sırasında 10 Eylül 2004 tarihinde hareketin lideri olarak bilinen Hüseyin Bedreddin el-Husi öldürüldü.
Hüseyin Bedreddin el-Husi’nin öldürülmesi üzerine hareketin liderliğini kardeşi Abdulmelik el-Husi üstlendi.
2004-2010 yılları arasında Husiler ile Yemen hükümet güçleri arasında 6 farklı çatışma süreci yaşandı.
Bu gayret sürecinde Husiler bilhassa Saada bölgesinde güçlü bir toplumsal tabana ulaştı.
YEMEN DEVRİMİ
Husilerin asıl büyük sıçraması ise Arap Baharı’nın tesiriyle Ocak 2011’de Yemen’de başlayan ve Ali Abdullah Salih iktidarına son vermeyi hedefleyen protesto dalgası sürecinde oldu.
Ali Abdullah Salih, Husilerin de dahil olduğu aksiyon dalgası karşısında Şubat 2012’de görevden ayrıldı.
Yemen Devrimi diye isimlendirilen hareket dalgasının sonunda 21 Şubat’ta yapılan cumhurbaşkanlığı seçimini, 18 yıldır cumhurbaşkanı yardımcılığı misyonunda bulunan Abdurabbu Mansur el-Hadi tek aday olarak girerek kazandı.
ESKİ DÜŞMANLAR DOST OLDU
Yemen merkezi otoritesinin ülke genelinde denetimini kaybettiği bu süreci tesirli bir formda pahalandıran Husiler, Zeydi Şii nüfusun yaşadığı kuzey bölgelerdeki egemenliğini pekiştirdi.
Husiler, bu devirde eski Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih ile bağlarını düzeltti ve Yemen merkezi hükümetine karşı iş birliği yapmaya karar verdi.
DAĞLARDAN BAŞKENTE
Husiler, 2 yıllık bir hazırlık sürecinin sonunda, başşehir Sana’ya ilerleyişe geçti.
Sana’da Yemen hükümet güçlerini mağlubiyete uğratan Husiler, başşehrin denetimini ele aldı.
Husilerin, başşehrin yönetimini ele almasın sonrası Ocak 2015’te Cumhurbaşkanı Abdurabbu Mansur el-Hadi istifa etti.
El-Hadi, Husilerin nezaretinde konut hapsine alındı.
Daha sonra Sana’dan ayrılan el-Hadi, ülkenin güneyindeki Aden’e geçti ve istifa kararını geri çekti.
34 YILA SADIK ASKERLER
Husilerin Sana’ya ilerlemesinde eski Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih’in tavrının kıymetli tesiri oldu.
Yemen Cumhuriyeti’nin birleşmeden sonraki birinci 22 yılı ve öncesinde de Kuzey Yemen’in 12 yılı olmak üzere 34 yıl cumhurbaşkanlığı yapan Salih, resmi tüm misyonlarında ayrılmış olsa bile Yemen ordusu ve güvenlik bürokrasisi içinde hala resmi hükümetten çok onu dinleyen yetkililer azımsanmayacak boyuttaydı.
Ordu içindeki Salih taraftarları, Sana’nın Husilerin denetimine geçişinde kritik rol oynadı.
“DEVLET” HUSİLERDE
Husilerin, başşehir Sana’yı ele geçirmesi hem hareket açısından hem de Yemen’deki iç savaş açısından en kritik dönemeç oldu.
Artık Yemen devletinin askeri depoları Husilerin eline geçmiş oldu.
FÜZELİ GERİLLALAR
Ele geçirdikleri askeri tesislerden başta füze sistemleri olmak üzere yeni savunma imkanları, silahlar ve mühimmatlara erişen Husiler, savaş kapasitesini genişletti.
Husiler, başlangıçta hafif silahlarla ve gerilla taktikleriyle savaşan bir milis gücüyken, artık ağır silah ve füze sistemlerine sahip daha organize bir silahlı aktör haline geldi.
İRAN’DAN MEZHEPSEL DAYANIŞMA
Husilerin askeri kapasitesindeki gelişiminin arkasında en değerli aktör ise Şiilik üzerinden mezhepsel/ideolojik bir bağı da olan İran oldu.
İran’ın Husilere silah, teknoloji ve eğitim takviyesi, Birleşmiş Milletler uzman raporlarında yer aldı.
KOALİSYON MÜDAHALESİ
Husilerin, Sana’yı ele geçirmesi üzerine Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon güçleri, Husilerin ilerleyişini durdurma ve milletlerarası alanda tanınan hükümetin tekrar güç kazanmasını sağlama hedefiyle Yemen’e müdahale etti.
26 Mart 2015’te Husilerin ilerleyişini durdurmak ve Sana’nın denetimini tekrar el-Hadi hükümetine kazandırmak isteyen koalisyon, Yemen’de hava operasyonlarına başladı.
Koalisyonda Suudi Arabistan’ın yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Kuveyt, Katar, Ürdün’ün aralarında olduğu ülkeler yer aldı.
Husiler, Yemen’e müdahalede bulunan Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri’ne füze ve drone saldırıları düzenleyerek savaşı bu iki ülkenin kendi topraklarına da taşıdı.
İRAN ETKİSİ ARTTI
Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun savaşa dahil olması, Husiler ile İran’ın bağlarının daha da ilerlemesine yol açtı.
İran'dan sağlanan daha teknolojik yeni füzeler, drone’lar, radar sistemleri ve öteki savunma destekleri, Husilerin Sana’yı ele geçirmeleri sonrasında oluşturduklarından da daha ileri bir askeri donanıma erişmelerini sağladı.
ESKİ CUMHURBAŞKANINA “İHANET” İNFAZI
Yemen Devrimi’yle devrilen eski Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih ve taraftarları, Suudi Arabistan’ın müdahalesinin akabinde da Husilerle ittifakını sürdürdü.
Ancak Husiler, Salih’i 4 Aralık 2017’de Sana yakınlarında öldürdü.
Husiler, Salih’i ihanetle suçladı.
2018’DE ATEŞKES UYGULANAMADI
2018 yılında, Yemen’e insani yardım ve ticari eser girişinin sağlandığı, Kızıldeniz kıyısındaki Hudeyde Limanı iç savaşın kritik noktalarından biri haline geldi.
Koalisyon takviyeli Yemen güçlerinin, Husilerin denetimindeki Hudeyde’ye operasyonu sonrasında taraflar Birleşmiş Milletler öncülüğünde görüşmelere başladı.
Aralık 2018’de taraflar Hudeyde ile ilgili maddelerin de aralarında olduğu kimi başlıklarda uzlaşmaya varsa da anlaşılan maddelerin tamamının uygulanmaması sonucu Yemen’deki iç savaş devam etti.
2022’DE KISMİ ATEŞKES
3,5 yıl sonra yeniden Birleşmiş Milletler arabuluculuğunda 2 Nisan 2022 tarihinde başlayan ateşkes görüşmeleri sonucunda ise ülke genelinde büyük ölçüde ateşkes sağlanan bir periyot başladı.
Ateşkes, 6 ay sonra Ekim 2022’de resmen uzatılmasa da çatışmalar evvelki yıllara nazaran düşük düzeyde seyretti.
Ancak taraflar kalıcı bir barış mutabakatına varamadı ve Husiler ülkenin kuzeybatısındaki hakimiyetini sürdürdü.
İSRAİL’E FÜZE VE DRONE’LAR
Husiler, İsrail’in 7 Ekim 2023’te Gazze’deki soykırımcı ataklarını başlatmasının akabinde İsrail’e de füze ve drone taarruzlarına başladı.
Husiler, 3 yıldır İsrail topraklarına balistik füze ve drone taarruzlarını sürdürüyor.
İsrail ise Yemen’deki Husi bölgelerine hava atakları yapıyor.
KIZILDENİZ SALDIRILARI
Kasım 2023’ten itibaren ise Kızıldeniz'de İsrail ile irtibatlı olduklarını belirttikleri ticari gemileri gaye almaya başladı.
Kızıldeniz’deki taarruzlar global deniz ticaretini etkileyen bir krize sebep oldu.
Uluslararası denizcilik şirketleri güvenlik gerekçesiyle Kızıldeniz rotalarını değiştirmeye ve Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu üzerinden daha uzun güzergahları kullanmaya başladı.
ABD ve İngiltere, Ocak 2024’te Kızıldeniz’deki atakları sebebiyle Yemen’deki Husi maksatlarına hava taarruzlarına başladı.
İÇ SAVAŞ HARLANDI
Husilerin, Kızıldeniz kıyısında güneye gerçek ilerlemesi ve Eylül 2026’da stratejik kıymete sahip Mocha kentini ele geçirmesi Badülmendep Boğazı üzerindeki tesirini artırdı.
2022’deki ateşkesten sonra büyük ölçüde sakinleyen Yemen İç Savaşı, Husilerin ilerlemeye geçmesiyle yine harlanmış oldu.
YENİ HAVA SALDIRILARI
Husilerin ilerlemeye başladığı son haftalardan bu yana Suudi Arabistan dayanaklı, milletlerarası alanda tanınan Yemen hükümet güçleri ile Husiler arasındaki çatışmalar yoğunlaştı.
2 Ekim 2026’da Yemen’in memleketler arası alanda tanınan hükümetine bağlı güçler, Taiz vilayetindeki Husi amaçlarına 20 hava saldırısı yapıldığını duyurdu.
SİVİLLERE SALDIRILAR
Birleşmiş Milletler ve insan hakları kuruluşları, Husilerin hakkında sivillere hücumlar ve savaş hukuku ihlalleriyle ilgili birçok suçlamayı not etti.
Raporlarda, Husilerin sivillerin yaşadığı bölgelerde ayrım gözetmeksizin roket ve topçu taarruzları düzenlemek, mayın döşemek, okul yahut hastane üzere kurumları askeri emellerle kullanmak üzere suçlamalar belgelendi.
ÇOCUK SAVAŞÇILAR
Husiler hakkındaki en kıymetli suçlamalardan biri de çocukların silahlı faaliyetlerde kullanılması oldu.
Birleşmiş Milletler, Husilerin çocukları silahlı birliklerde kullandığına dair birçok hadise kaydetti.
2014-2019 devrinde 12-18 yaş aralığındaki çocukların Husiler tarafından çatışmalarda, denetim noktalarında ve patlayıcı madde yerleştirme faaliyetlerinde kullanıldığı birçok olayı raporladı.
Husiler, Nisan 2022’de Birleşmiş Milletler ile bir aksiyon planı imzalayarak çocukların silahlı faaliyetlerde kullanılmasına son verme ve saflarındaki çocukları özgür bırakma taahhüdünde bulundu.
Ancak bu taahhüde karşın insan hakları kuruluşları, 7 Ekim 2023 sonrasında da Husi güçlerinin çocukları yine silahlı yapılanmaya dahil ettiğine dair yeni ihbarlar yapıldığını açıkladı.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!