Yaş sebze-meyve piyasasında fiyat manipülasyonu soruşturması: 22 ilde 41 yöneticiye gözaltı kararı

Türkiye'de yaş meyve ve zerzevat, tarladan sofraya ulaşırken birden fazla zaman uzun ve çok katmanlı bir zincirden geçer.

Üretici, kooperatif yahut birlik, hal dışı tüccar, hal içi tüccar, komiteci, sevkiyatçı, tüketim halindeki komiteci ve akabinde perakendeci, manav, pazar yahut ulusal market dağıtım merkezi üzerinden tüketiciye ulaşır.

ZİNCİR UZADIKÇA MALİYET ARTAR

Zincir uzadıkça taşıma, koruma, ambalajlama ve tasnif maliyetleri artar; üreticinin pazarlık gücü zayıflar.

KAYIT VE İZLEMEYİ 3 ANA KURUM YAPAR

Kayıt ve izleme tarafında ise üç ana kurum devrededir:

- Tarım ve Orman Bakanlığı (ÇKS, girdi ve üretim kayıtları),

- Ticaret Bakanlığı (Hal Kayıt Sistemi – HKS ile eserin ticari dolaşımı)

- Gelir İdaresi Başkanlığı (müstahsil makbuzu ve fatura).

Sistemler birbirini tamamlar nitelikte olsa da uygulamada tam entegrasyon sağlanamadığı için üretim, teslim, ticari dolanım ve ödeme süreçlerinin birebir örtüşüp örtüşmediği ayrıyeten incelenmek zorundadır.

HAL KOMİSYONCULUĞUNDA SÜRECİN İŞLEME ŞEKLİ

Hal komisyonculuğunda dokümanların süreci ise şöyle akar:

Komisyoncu üreticiden malı kabul edip müstahsil makbuzu düzenler, sevk irsaliyesiyle alıcıya gönderir, alıcıya satış faturası keser, komite, KDV, hal rüsumu, stopaj ve Bağ-Kur kesintilerini düşerek net meblağı üreticiye öder.

BAZI FİRMALARIN FİYATLARI YUKARI YÖNLÜ MANİPÜLE ETTİĞİ İDDİALARI

İşte bu yapıdaki birtakım büyük tedarikçi firmaların, gerçek alış fiyatını şişiren uydurma yahut muhteviyatı aldatıcı müstahsil makbuzları düzenlediği, arzı olduğundan az, maliyetleri olduğundan yüksek gösterdiği ve zinciri gereksiz yere uzatarak fiyatları yukarı yönlü manipüle ettiği savları, kapsamlı bir soruşturmanın konusuna dönüştü.

OPERASYON DÜĞMESİNE BASILDI

Adalet Bakanı Akın Gürlek ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturmanın operasyon evresine geçildiğini duyurdu.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu tarafından yürütülen 'yaş sebze/meyve piyasasındaki fahiş fiyat uygulaması' soruşturması kapsamında Rekabet Kurulu, Ticaret Bakanlığı ve İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin ile Antalya hal müdürlüklerinden süreç hacmi raporları alındı.

ÇİFTÇİ BEYANLARI VE BELGELER İNCELENDİ

Vergi Denetim Kurulu bin 29 çiftçinin beyanına başvurdu.

Çiftçilerin eseri hangi bedelle ve nasıl teslim ettiğine dair tabirler ile tedarikçilerin defter-belge incelemeleri raporlandı.

ÜRÜNLERİN GERÇEK FİYATLARINDAN YÜKSEK GÖSTERİLDİĞİ BELİRLENDİ

Raporlarda tedarikçi pozisyonundaki mükelleflerin, çiftçilerden aldıkları eserleri gerçek alış fiyatından yüksek gösterecek biçimde düzmece müstahsil makbuzu düzenlediği, piyasadaki hakim pozisyonlarını kullanarak arzı olduğundan az, maliyetleri olduğundan yüksek gösterdiği yahut tedarik zincirini gereksiz uzattığı; bu usullerle yukarı yönlü fiyat manipülasyonu yaparak fahiş fiyata yol açtığı tespit edildi.

41 FİRMA YÖNETİCİSİ HAKKINDA GÖZALTI KARARI

Bu tespitler doğrultusunda büyük dağıtıcı firmaların 41 kuşkulu yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi.

22 ilde iş yeri ve ikametgah olmak üzere toplam 109 adreste eş vakitli arama başlatıldı.

Soruşturma fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu'na muhalefet, dokümanda sahtecilik ve cürümden kaynaklanan malvarlığı kıymetlerini aklama cürümleri yönünden titizlikle sürdürülüyor.

"HAKSIZ KAZANÇ KAPISINA DÖNÜŞTÜRÜLMESİNE MÜSAADE EDİLMEYECEKTİR"

Bakan Gürlek, şunları söyledi:

"Tarladan sofraya uzanan zincirin hiçbir etabının üreticimizin emeği ve vatandaşımızın bütçesi üzerinden haksız yarar kapısına dönüştürülmesine müsaade edilmeyecektir."