Ulusal sinemanın öncü ismi: Bir niyet adamı olarak Halit Refiğ

Türk sinemasında özgün fikir ve sanat anlayışıyla iz bırakan, Ulusal Sinema kavramının öncüsü direktör Halit Refiğ, Esenler’de anıldı. 

Programda; sinemayı sırf bir sanat dalı değil, ülkesini, toplumunu ve insanını anlamanın bir yolu olarak gören Refiğ’in fikir dünyası, hayatı boyunca sürdürdüğü gayret ve sanat anlayışı farklı yönleriyle değerlendirildi. Dr. Kadir Topbaş Kültür Sanat Merkezi’nde gazeteci Bünyamin Yılmaz’ın moderatörlüğünde gerçekleşen söyleşiye, Halit Refiğ’in eşi Gülper Refiğ, gazeteci-yazar Ali Saydam ve sinemacı Emine Uysal Berger katıldı.

MÜCADELESİNDEN HİÇ VAZGEÇMEDİ

Halit Refiğ’in hayatını ve niyet dünyasını anlatan eşi Gülper Refiğ, Tek Umut Türkiye kitabının ortaya çıkış sürecini ve usta direktörün hayatı boyunca savunduğu fikirleri paylaştı. Halit Refiğ’in Batı merkezli sanat ve sinema anlayışına karşı kendi kültürünü ve toplumunu anlatan bir sinema oluşturmak istediğini lisana getiren Gülper Refiğ, “Kendi sinemamı yapmak istiyorum dedi. Ülkesini tanımak istedi ki ona hitap edebilsin. O periyotta köy edebiyatı ve geri kalmış toplumları anlatan eserler ön plandaydı. Fakat Halit Refiğ, ülkesinin olduğundan farklı gösterilmesini istemiyordu. Kendi onurundan çok ülkesinin onuruna düşkün bir insandı. Türkiye’ye efendilik taslamaya, ülkemizi küçümsemeye ve kendi kıymetlerimizi yok saymaya çalışanlara karşı çaba etti. Onun en bariz özelliklerinden biri, ülkesinin onurunu her şeyin üstünde tutmasıydı” diye konuştu.

Bu fikirleri savunmanın kendisi için kolay olmadığını, Refiğ’in sinemalarının engellendiğini, yapıtlarının yakıldığını ve ağır tenkitlere maruz kaldığını anlatan Gülper Refiğ, buna karşın eşinin gayretinden vazgeçmediğini belirtti. Halit Refiğ’in kendi çıkarlarını ve şöhreti hiçbir vakit ön planda tutmadığını vurgulayan Gülper Refiğ, Hollywood’dan gelen teklifi de bu duruşuyla reddettiğini anlattı. Halit Refiğ’in alçakgönüllü hayatına da değinen Gülper Refiğ, konutlarının iki odalı olduğunu, buna karşın pek çok sanatçı ve niyet beşerinin konutlarına gelip gittiğini söyledi. Oğuz Atay, Adnan Saygun ve Tomris Uyar üzere isimlerin konutlarında bir araya geldiğini anlatan Gülper Refiğ, “Antrede kırık dökük masa ve sandalyelerimiz vardı lakin kahkahalar vardı konutumuzda. Fikri hür bir insandı. Onun memnunluğu sahip olduklarında değil, niyetlerinden ve kıymetlerinden vazgeçmemesindeydi. Türkiye’nin geleceğinden hiçbir vakit ümidini kesmedi” formunda konuştu.

HAYATIMDAKİ SON ÜNİVERSİTE HALİT REFİĞ’DİR

Gazeteci-yazar Ali Saydam ise Halit Refiğ ile tanışmasının hayatında kıymetli bir dönüm noktası olduğunu anlattı. Gençlik yıllarında bir mecmua çıkarmak istediğini ve sinema yazıları yazması için Refiğ’e başvurduğunu söyleyen Saydam, birinci görüşmelerinde olumsuz karşılık aldığını, fakat vazgeçmeyerek yine kapısını çaldığını belirtti. Halit Refiğ’in kendisi üzerindeki tesirini anlatan Saydam, “Benim hayatımda çok kıymetli bir yeri var. Benim hayatımdaki son üniversite Halit Refiğ’dir. Bana ‘Düşünmek güç iştir, Alicim’ derdi” sözlerini kullandı.

Saydam, Halit Refiğ ile aralarındaki en kıymetli tartışmalardan birinin onun kimliği üzerine olduğunu da belirtti. Refiğ kendisini sinemacı olarak tanımlarken, Saydam onun birebir vakitte bir düşünür ve filozof olduğunu savunduğunu söyledi. Refiğ’in sinemayı dünyayı ve toplumu okumak için kullandığını tabir eden Saydam, Tek Umut Türkiye kitabının da bu açıdan kıymetlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Halit Refiğ’in bağımsızlığının ve hiçbir beklenti içinde olmadan yaşamasının onun mutluluğunun temelini oluşturduğunu belirten Saydam, “Halit Bey’in devletten, özel daldan bir talebi yoktu. Onun mutluluğunun nedeni buydu. Talepsiz olabilmek. Güzel ki hayatımdan geçmiş. Ben ondan yaşamayı öğrendim” dedi.

Doğu ve Batı medeniyetleri üzerine Refiğ’in dikkat alımlı tespitleri olduğunu da aktaran Saydam, onun kullandığı manevi, gönül, vefa, huzur, insaf ve namus üzere kavramların diğer lisanlarda tam karşılığını bulmanın güç olduğunu söyledi. Refiğ’in “Doğu’da aşkı, Batı’da vefatı gördüm” kelamının onun medeniyetlere bakışını özetlediğini söz etti.

SANATIYLA DÜŞÜNCE DÜNYASINI AYIRAMIYORSUNUZ

Sinemacı Emine Uysal Berger de Halit Refiğ ile üniversite yıllarında tanıştığını belirtti. Refiğ’in sinemalarını sırf sinema yapıtları olarak değil, hayata bakışını ve kanılarını ortaya koyan çalışmalar olarak pahalandıran Berger, usta direktörün her sinemasında farklı bir toplumsal sıkıntıyı derinlemesine ele aldığını söyledi. Gurbet Kuşları sinemasında iç göç probleminin, Haremde Dört Kadın sinemasında ise periyodun toplumsal yapısının farklı boyutlarıyla işlendiğini belirten Berger, Halit Refiğ’in sinemasında ideoloji, psikoloji, dünya tarihi ve Türk müziğinin kıymetli bir yer tuttuğunu lisana getirdi. Refiğ’in oyuncuların mesleklerinde de değerli bir rol oynadığını belirten Berger, Cüneyt Arkın, Müjde Ar ve Özgü Namal üzere isimlerin sinema seyahatlerinde direktörün katkısına dikkat çekti.

Berger, Halit Refiğ’in sinemasındaki temel problemlerden birinin insanın tabiatla bağı olduğunu belirterek özellikle Köpekler Adası sinemasına değindi. Bu yapıtta insanın tabiattan kopuşunun ve yalnızlaşmasının güçlü biçimde anlatıldığını söz eden Berger, Halit Refiğ’in sinemayı kendisini tabir edebileceği bir alan olarak gördüğünü lisana getirdi. Genç jenerasyonların da Refiğ’in sinemalarına ilgi gösterdiğini belirten Berger, vakit geçtikçe yapıtlarının kıymetinin daha yeterli anlaşıldığını söz etti.

Kaynak: {Haber Merkezi}