Türkiye data merkezlerinde 'bölgesel üs' olacak

Veri merkezleri, bilgisayar, sunucu, depolama ve ağ üzere bilgi süreç altyapılarını tek çatı altında topluyor.

Bu merkezler için donanım, güç dağıtımı, yüksek ısıyı dengeleyen soğutma sistemleri, siber ataklara karşı güvenlik önlemleri ile yangın söndürme altyapısı büyük ehemmiyet taşıyor.

VERİ MERKEZLERİNİN ÖNEMİ

İhtiyaca nazaran bilgi merkezleri, klâsik, kurumsal, ortak yerleşim, bulut, hibrit, hiper ölçekli ve uç bilgi merkezleri olarak ayrılıyor.

Yapay zeka modellerinin eğitilmesi içinse büyük bir süreç gücü ve güç gerekiyor.

Bu hedefle klasik klimalar yerine sıvı soğutmalı sistemler daha çok tercih ediliyor.

TÜRKİYE İÇİN FIRSAT ALANI

Türkiye'nin yapay zeka ve bilgi merkezleri alanında global değişimden daha fazla hisse alabilmesi için güçlü enerji altyapısı, yüksek kapasiteli elektrik şebekesi ve yatırım dostu düzenlemeleri kritik ehemmiyet taşıyor.

Veri merkezlerinin güç, sanayi ve dijital dönüşüm siyasetlerinin kesişim noktasında konumlandırılmasıyla Türkiye'nin bu alanda bölgesel üs olabileceği bedellendiriliyor.

Dolayısıyla data merkezi yatırımları, Türkiye için stratejik bir fırsat alanı olarak görülüyor.

Bu doğrultuda, bilgiye erişimin kolaylaştırılarak araştırmacıların, girişimcilerin ve kamu kurumlarının bunu kıymete dönüştürme sürecinin hızlandırılması ana amaçlardan biri olarak nitelendiriliyor.

Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret başta olmak üzere en az 2 bin kamu data setinin Ulusal Data Kütüphanesi üzerinden vatandaşın istifadesine sunulması hedefleniyor.

YATIRIM PROGRAMLARINDA YAPAY ZEKA PROJELERİNE EN AZ YÜZDE 2 PAY

Türkiye'nin bilgi merkezleri konusunda bölgesel bir üsse dönüşmesi ve dijital iktisadın merkezlerinden biri haline gelmesi emeliyle kamu-özel bölüm işbirliği güçlendiriliyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin Yapay Zeka Vizyonu ve Hareket Planı'nı açıkladığı "Türkiye Yapay Zeka Zirvesi"nde, "2030'a kadar ülkemizin veri merkezi kurulu gücünü en az 1 gigavata çıkaracağız. Elektronik devleti, vatandaşımızın yapay zeka takviyeli kamu hizmetlerini direkt tecrübeli hale getireceği dönüşüm alanı olarak ele alacağız." değerlendirmesini yapmıştı.

Bu kapsamda kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 hisse ayrılacak. Kamu, başarılı ve yerli yapay zeka tahlillerinin birinci alıcısı ve en güçlü referansı olacak.

Sağlık, güç ve akıllı üretim başta olmak üzere öncelikli alanlarda fikirleri eserlere dönüştürecek KOBİ'lere gerekli teknoloji sağlanacak.

KAMU-ÖZEL DAL İŞ BİRLİĞİYLE 10 MİLYAR DOLARLIK YATIRIM

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Yapay Zeka Hareket Planı'nın "Yönet" gayeleri kapsamında hükümran yapay zeka kapasitelerini teminat altına alacaklarını ve güçlendireceklerini söz etmişti.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da data merkezi ve yapay zeka yatırımları kapsamında yaklaşık 3 milyar dolarlık kamu kaynağı sunarak, 10 milyar dolarlık özel dal yatırımını harekete geçireceklerini bildirdi.

Çalışmalar kapsamında milletlerarası girişimcilere bu alandaki yatırımları için tek pencereden en çok 30 iş gününü kapsayan yol haritası sunulacak. Böylelikle öngörülebilir, süratli ve koordineli bir yatırım ortamı sağlanacak.

YAPAY ZEKADA 'YATIRIM DİPLOMASİSİ'NİN KALBİ İSTANBUL OLACAK

Türkiye'nin bu alanda yapacağı çalışmaların öne çıkan merkezlerinden biri İstanbul olacak.

Kentin, Türkiye'nin milletlerarası vitrini ve yatırım diplomasisi kenti olarak pozisyonlandırılması planlanıyor.

Terminal İstanbul da girişimcilerin ve yatırımcıların buluşma adresi olacak.

Türkiye, OECD, G20, Birleşmiş Milletler ve başka platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde aktif rol üstlenmeyi hedefliyor.

Türk Devletleri Teşkilatı ile Oğuz, Kıpçak ve Karluk lisanlarını kapsayan ortak bir Türk lisanları büyük lisan modeli geliştirilmesi için çalışmalar başladı.

Türkiye Yapay Zeka Aksiyon Planı ile harekete geçirilecek kaynakların üreteceği katma bedelin 1 trilyon lirayı aşması bekleniyor.

Bu çalışmaların, Türkiye'nin bilgi merkezlerinde "bölgesel üs" olma ve dijital iktisada yön verme gayelerinin önünü açması öngörülüyor.

Veri merkezlerine yönelik tüzel düzenlemeler de devreye alınacak.

GSM OPERATÖRLERİ BAŞROLDE

Türkiye yapılacak yatırımlar ve atılan adımlarla klâsik lokal data merkezlerinden dünya devi teknoloji şirketlerinin direkt konumlandığı "hiper ölçekli" ekosisteme geçişe hazırlanıyor.

Turkcell ve Google Cloud paydaşlığı ile yapılması kararlaştırılan yatırım, dalın en sıcak ve en büyük yatırımı olarak ortaya çıkıyor. Ankara'da temelleri atılan ve üç farklı yedekli ağ kümesinden oluşan data merkezi projesinin toplam büyüklüğü 3 milyar doları buluyor.

Bu bütçenin 1 milyar dolarını Turkcell, 2 milyar dolarını ise Google Cloud üstleniyor. Tesisin 2028'de tam kapasiteyle devreye girmesi bekleniyor.

Türk Telekom, test ettiği Sıvı Daldırmalı Soğutma Sistemi ile bilgi merkezlerinin büyük güç tüketen soğutma operasyonlarında başarılı sonuçlar elde ettiğini açıkladı.

Vodafone Türkiye ise gelecek günlerde DAMAC Digital paydaşlığıyla 150 milyon dolar yatırımla İzmir'de yeni bir bilgi merkezi açacaklarını, Ankara'daki bilgi merkezlerinin kapasitesini de 18 milyon avroluk yatırımla kayda paha ölçüde artırdıklarını bildirdi.

VERİ MERKEZLERİNİN SAYISI ARTIYOR

Türkiye'de 81 bilgi merkezi bulunuyor. Bunların 33'ü İstanbul'da, 13'ü Ankara'da, 10'u İzmir'de, 8'i Bursa'da, 4'ü Kocaeli'de, 3'ü Denizli'de, 2'si Gaziantep'te yer alıyor. Ayrıyeten, Tekirdağ, Trabzon, Isparta, Antalya, Adana, Kayseri, Konya ve Samsun'da birer data merkezi çalışıyor.

Yüksek teknoloji yatırımlarını destekleyen HIT-30 Programı ve yerelde desteklenecek 303 stratejik projenin, Türkiye'nin kalkınma anahtarı olacağı öngörülüyor.

HIT-30 Programı kapsamında data merkezleri için 1,5 milyar dolarlık takviye bütçesi ayrıldı. Yatırımlara yönelik yüzde 50'ye varan vergi teşviki, yatırımın yüzde 10'una kadar güç dayanağı ve istihdam katkısı verilecek.

Veri merkezlerinin bu teşviklerle Anadolu'nun inançlı bölgelerine yayılması planlanıyor. "Yerel Kalkınma Hamlesi" kapsamında, Nevşehir'de sıcak hava balonu ve aksamları üretiminin yanı sıra data merkezi (kaya oyma) projelerine yatırım bekleniyor.

Kapadokya'daki kayadan oyma doğal soğuk hava depolarının, Ahiler Kalkınma Ajansı (AHİKA) tarafından hazırlanan çalışmayla güç verimliliği ve güvenlik avantajları sebebiyle data merkezlerine dönüştürülmesi planlanıyor. Nevşehir'de kurulacak bilgi merkezinin yatırım ve işletme maliyetinin İstanbul ve Ankara'ya kıyasla yüzde 45 düşük maliyetli olması öngörülüyor.

KÜRESEL PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ

Çevrimiçi istatistik portalı Statista ve kesim raporlarına nazaran 2024'te 416 milyar dolar olan global data merkezi sistemleri pazar büyüklüğünün bu yıl 570 milyar doları aşması ve pazarın 2030'a kadar 620 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Türkiye Elektrik Sanayi Birliğinin (TESAB) "Veri Merkezleri: Global Gelişmeler ve Türkiye'nin Rotası" raporunda yer verilen Uluslararası Enerji Ajansı tespitlerine nazaran data merkezi dalında tarihi bir büyüme yaşanıyor.

2020'de yaklaşık 60 gigavat düzeyinde olan global bilgi merkezi kapasitesi, 2024'te 97 gigavata yükselerek yüzde 60'ın üzerinde artış kaydetti.

Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde global kapasitenin 2030'da 226 gigavata, 2035'te ise 277 gigavata ulaşması bekleniyor. Elektrik tüketiminin ise yapay zeka kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte 2035'e kadar 1750 teravat/saat düzeylerine ulaşabileceği öngörülüyor.

ABD DATA MERKEZİ SAYISINDA LİDER

ABD'nin yapay zeka alanındaki OpenAI, Google, Microsoft, Amazon, Meta, Anthropic ve Nvidia üzere teknoloji şirketleri sadece model geliştirme yarışında değil, çip, bulut bilişim, data merkezi ve yapay zeka hizmet ihracatı alanlarında da ülke iktisadına katkı sağlıyor.

Bu kapsamda, geçen yıl global çapta özel şirketlerce yapılan 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımının 285,9 milyar dolarını ABD'li şirketler gerçekleştirdi.

ABD'de geçen yıl sonu prestijiyle 5 bin 427 data merkezi bulunuyor. Bunu 529 ile Almanya ve 523 ile Birleşik Krallık takip ediyor.

Bu merkezlerin rastgele bir bölgeden daha fazla güç tüketmesi, güç muhtaçlığını da ABD'nin yapay zeka stratejisinin merkezine taşıyor. ABD, kişi başına bilgi merkezi elektrik tüketiminde de en büyük hisseye sahip ülkelerden biri olarak öne çıkıyor.

Kaynak: {Haber Merkezi}