Türk savunma endüstrisi 25 yılda stratejik dönüşüme imza attı

Türk savunma endüstrisi, yaklaşık çeyrek asırlık süreçte yüklü olarak yurt dışı tedarik ve lisanslı üretime dayanan yapıdan özgün platform ve sistemler geliştiren, kritik teknolojilere yatırım yapan ve global pazarlara yüksek katma değerli ürünler ihraç eden yapıya ulaştı.

Buna nazaran, 2002 yılında 56 savunma endüstrisi firmasının faaliyet gösterdiği ve 62 projenin yürütüldüğü kesimde 2024-2026 devrinde firma sayısı 4 bin 500'ün, proje sayısı 1400'ün üzerine çıktı. Yaklaşık 5,5 milyar dolar düzeyindeki toplam proje hacmi de 100 milyar doların üzerine yükseldi.

İHRACAT RAKAMLARINDA ZİRVE DÖNEMİ

Sektördeki dönüşüm ihracat sayılarına da yansıdı. 2002'de 248 milyon dolar olan savunma ve havacılık ihracatı, 2025'te 10,05 milyar dolara ulaştı.

Bu yılın ocak-temmuz devrinde 5,79 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirilirken temmuz prestijiyle son 12 aylık ihracat 11,2 milyar dolar düzeyine çıktı.

Aynı devirde yıllık AR-GE harcamaları yaklaşık 49 milyon dolardan 3,5 milyar doların üzerine çıkarken yerlilik oranı yaklaşık yüzde 20 düzeyinden yüzde 80'in üzerine yükseldi.

Doğrudan istihdamın 100 bin kişiyi aştığı bölümdeki çalışanların yaş ortalaması 34 oldu.

HAZIR ALIMDAN ÖZGÜN TASARIMA

Dönüşümün temel ögelerinden biri tedarik anlayışındaki değişim oldu.

2000'li yılların başında hazır alım, lisans altında üretim ve teknoloji transferinin tartı taşıdığı kesim, vakit içinde yurt içi geliştirme, özgün tasarım ve kritik alt sistemlerin ulusallaştırılmasına yöneldi.

Proje ölçeğinin büyümesiyle bölümün faaliyet alanı da genişledi.

Zırhlı araçlar ve klasik platformlardan insansız sistemlere, savaş gemilerine, jet uçaklarına, hava savunma sistemlerine, radar ve elektronik harbe, akıllı mühimmata, motor, uzay ve ileri elektronik teknolojilerine uzanan geniş bir eser ve teknoloji portföyü oluştu.

2002'de yaklaşık 1,1 milyar dolar düzeyinde olan savunma ve havacılık cirosu, 2026'da 20 milyar doların üzerine çıktı.

İHA'LARDAN SAVAŞ UÇAKLARINA

Son 25 yılın en görünür dönüşüm alanlarından birini insansız hava araçları (İHA) oluşturdu.

Bayraktar TB2, Türkiye'nin insansız hava araçlarında global ölçekte görünürlük kazanmasını sağlarken operasyonel başarıyı ihracat başarısına dönüştüren en sembolik savunma endüstrisi atılımlarından biri oldu.

Bayraktar AKINCI'nın yüksek yararlı yük, uzun menzil, gelişmiş sensör ve ağır mühimmat entegrasyonu sayesinde insansız hava gücü, taktik düzeyden stratejik taarruz kapasitesine taşındı.

BAYRAKTAR KIZILELMA da yüksek hız, düşük görünürlük, hava-hava ve hava-yer vazifeleri ile kısa pistli gemilerde operasyon yeteneğini bir araya getirerek Türkiye'nin SİHA deneyimini insansız muharip jet uçakları sınıfına taşıyan platform olarak öne çıktı.

ANKA ve AKSUNGUR da uydu haberleşmesi, ulusal elektro-optik sistemler, mühimmat ve motor entegrasyonuyla yüksek irtifa, uzun havada kalış ve stratejik keşif-gözetleme yeteneğinin gelişmesine katkı sağladı.

İnsanlı havacılıkta da KAAN ve HÜRJET, değerli eşikler arasında yer aldı. Düşük görünürlük, gelişmiş aviyonik, vazife bilgisayarı, radar ve sistem entegrasyonunu bir araya getiren KAAN, Türk havacılık tarihinin teknolojik açıdan en argümanlı programlarından biri olurken HÜRJET ise jet eğitim uçağı gereksiniminin ulusal bir platformla karşılanması ve beşerli askeri uçak geliştirme yeteneğinin ileri taşınması amacıyla geliştirildi.

DENİZLERDE MİLGEM'DEN MİLDEN'E

Deniz platformlarında MİLGEM, korvetten fırkateyne uzanan yerli savaş gemisi tasarım yeteneğinin temelini oluşturdu.

Savaş idare sistemleri, sensörler ve silah entegrasyonundaki kazanımlar, deniz savunma endüstrisinde bağımsızlığın ve ihracatın değerli ögelerinden biri haline geldi.

Bu yeteneğin ileri halkalarından TF-2000 Hava Savunma Muhribi, uzun menzilli hava savunması ve gelişmiş radar ve silah-sensör entegrasyonuyla Türk Deniz Kuvvetlerinin hava savunma kapasitesini açık denizlere taşımayı hedefliyor.

MİLDEN Projesi de Türkiye'nin kendi denizaltısını tasarlama ve inşa etme amacını temsil ederken MİLGEM ile kazanılan özgün gemi mühendisliği yeteneğinin su altı platformlarına taşınmasında stratejik bir evre olarak öne çıktı.

TCG ANADOLU ve Bayraktar TB3 birlikteliği de büyük amfibi harekat kapasitesini kısa pistte misyon yapabilen insansız hava araçlarıyla buluşturarak yeni bir deniz-hava harekat konseptini ortaya koydu.

HAVA SAVUNMASINDA KATMANLI YAPI

HİSAR ve SİPER sistemleri, alçak, orta ve yüksek irtifadaki farklı tehditlere karşı sensör, komuta-kontrol ve füze sistemlerini ulusal bir mimaride birleştiren katmanlı hava savunma yapısının temel ögeleri arasında yer aldı.

ÇELİK KUBBE de radarlar, elektro-optik sensörler, elektronik harp ögeleri, komuta-kontrol altyapısı ve farklı menzillerdeki hava savunma silahlarını ortak bir ağ altında buluşturarak bütünleşik hava savunma mimarisi oluşturmayı hedefleyen "sistemler sistemi" yaklaşımını temsil ediyor.

SOM, ATMACA ve KARA ATMACA ile hava, deniz ve kara platformlarında uzun menzilli hassas taarruz yeteneği geliştirilirken TAYFUN, uzun menzilli ve hassas kara maksatlarına angajman yeteneğiyle füze teknolojilerinde ulaşılan yeni düzeyin ve artan stratejik caydırıcılığın göstergelerinden biri oldu.

KRİTİK TEKNOLOJİLERDE BAĞIMSIZLIK HEDEFİ

Kara sistemlerinde ALTAY ana muharebe tankı, zırh, faal müdafaa, atış kontrol ve güç grubu üzere kritik teknolojiler etrafında geniş bir sanayi ekosistemi oluştururken motor ve güç grubu bağımlılığının stratejik ehemmiyetini de ortaya koydu.

KORAL ve ulusal radar sistemleri, radar tespiti, elektronik karıştırma, erken ihbar ve sensör üstünlüğü sağlayarak çağdaş muharebede hava, kara ve deniz platformlarının aktifliğini artıran kritik yetenekler arasında yer aldı.

PD170, TF6000 ve KTJ motor projeleri de İHA motorlarından turbofan ve seyir füzesi motorlarına uzanan güç sistemi çalışmalarını kapsıyor.

Bu projeler, savunma endüstrisinde platform bağımsızlığının ulusal motor teknolojileriyle tamamlanması amacının kıymetli modüllerini oluşturuyor.

İHRACAT MODELİNDE DE DÖNÜŞÜM

İhracat, kesimin stratejik ögelerinden biri haline geldi.

İhracat modeli, direkt eser satışından eğitim, bakım-idame, sistem entegrasyonu, ortak üretim ve teknoloji işbirliğine hakikat genişledi.

Türk savunma eserleri 185 ülkeye ihraç edilirken yaklaşık 230 farklı eser tipi dünya genelinde faal kullanılıyor.

Mühendislik, yazılım, elektronik, gereç, motor, yapay zeka ve ileri teknoloji uzmanlıkları da dalın temel rekabet alanları arasında yer alıyor.

Sektörün 2002 yılındaki temel maksadı, savunma gereksiniminin daha büyük kısmını yurt içinden karşılamak olarak belirlenirken 2026 prestijiyle dalın önündeki amaç, kritik teknolojilerde bağımsızlığı derinleştirmek, yüksek adetli seri üretim kapasitesi oluşturmak ve global pazardaki hissesini kalıcı biçimde büyütmek olarak öne çıkıyor.

Kaynak: {Haber Merkezi}