Titanik’ten Dumlupınar’a, Pehlivan Koca Yusuf’tan Amerikan İç Savaşı mağdurlarına: 10 büyük gemi faciası

Kıbrıs açıklarındaki “Filo Jet” gemisinin batması ve çabucak akabinde Silivri açıklarında 2 geminin çarpışması sonucu yaşanan kazaların akabinde gözler denizlerdeki güvenliğe çevrildi.

Ancak denizcilik tarihi, küçük yanlışlar yahut önemseyen ihmallerin nasıl büyük facialara yol açabileceğinin örnekleriyle dolu.

Koca Yusuf'un da hayatını kaybettiği La Bourgogne faciasından dünyanın en meşhur gemisi Titanic'e, Türk denizcilik tarihinin en büyük trajedilerinden TCG Dumlupınar'dan çağdaş devrin Costa Concordia faciasına kadar tarihe geçen 10 gemi kazasından bilgileri derledik.

AMERİKAN İÇ SAVAŞI’NIN FELAKETİ: SS SULTANA

Amerikan İç Savaşı’nın 1865 yılında sona ermesinin ardından savaşı kaybeden Güney’deki esir kamplarında bulunan Kuzey askerleri özgür bırakıldı.

Güney’deki kamplarda azap, açlık ve ağır hastalıklarla boğuşan askerler bir an evvel ailelerine, memleketlerine kavuşmayı istiyordu.

Kuzey hükümeti de özgür kalan askerlerin Mississippi Nehri yoluyla konutlarına taşınması için özel buharlı gemilerin kaptanlarıyla anlaştı.

RÜŞVETLE DOLAN GÜVERTELER

Anlaşmaya nazaran, taşınan her er için 5 dolar, her subay için de 10 dolar ödeme yapılacağı formunda mutabakat yapıldı.

SS Sultana gemisinin hissedarı ve kaptanı olan J. Cass Mason’un gözünü hırs bürüdü.

Mason, yolcu sevkiyatını yöneten Kuzeyli ordu subaylarına rüşvet vererek, öbür gemilerle yola çıkacak askerlerin de kendi gemisiyle götürülmesi için anlaştı.

Resmi yolcu kapasitesi 376 kişi olan SS Sultana’ya 2 bin 137 asker bindirildi.

Askerler, gemide yürüyecek bile bulamadıkları için güvertede taban tabana yatarak seyahat yapıyordu.

SS Sultana’nın istikrarının bozulmaması için askerlerin geminin sağından soluna geçmelerinin katiyen yasak olduğu duyuruldu.

KAZANDAKİ YAMA

Geminin dökme demirden yapılan kazanlarından birinde sızıntı vardı ve vakit darlığı sebebiyle kazan tamir edilmek yerine süreksiz bir yama yapılarak yola çıkıldı.

SS Sultana, 27 Nisan 1865 gece saat 02.00 sıralarında Mississippi Nehri’nin aykırı ve güçlü akıntısına karşı Memphis açıklarında kuzeye gerçek ilerliyordu.

Nehrin zıt akıntısı ve geminin üzerindeki aşırı yük sebebiyle kazanın üzerindeki basınç dayanılamaz bir noktaya ulaştı.

Gemideki 4 kazandan 3’ü devasa bir gürültüyle patladı.

MİSSİSSİPPİ YANIYOR

Patlamanın şiddetiyle üst güvertede uyumakta olan yüzlerce asker denize savruldu.

Gövdesi ahşap olan gemi alev topuna döndü.

Yangın süratle yayılırken gemide kalan askerlerin de tek kaçış yolu Mississippi Nehri’nin dondurucu ve taşkın sularına atlamak oldu.

Ancak esir kamplarından yeni çıkmış, zayıf ve yorgun askerlerin birden fazla yüzemedi.

Yüzlerce insan ya ırmağın akıntısına kapılarak boğuldu ya da alevlerin arasında yanarak can verdi.

LİNCOLN SUİKASTININ GÖLGESİNDE KALDI

1168 insanın hayatını kaybettiği SS Sultana faciası, ABD tarihinin en büyük deniz kazası olarak kabul ediliyor.

Ancak bu büyük facia, iç savaşta Kuzey’in liderliğini yapan ABD Başkanı Abraham Lincoln’ün, Güneyli suikastçı John Wilkes Booth tarafından öldürülmesinin yankılarının sürdüğü günlere denk gelmesi sebebiyle ABD basınında gereğince ön planda yer almadı.

BİR İNGİLİZ, BİR FRANSIZ VE KOCA YUSUF: SS LA BOURGOGNE

Fransız transatlantiği SS La Bourgogne, New York'tan Fransa'ya gerçek seyir halindeyken 4 Temmuz 1898 tarihinde Nova Scotia açıklarında İngiliz bandıralı Cromartyshire isimli yelkenli gemiyle çarpıştı.

Çarpışma, yoğun sis sebebiyle görüş arasının 30 metreye düştüğü sabah 05.00 sıralarında meydana geldi.

Çarpışmanın akabinde ağır hasar alan La Bourgogne çok kısa mühlet içerisinde su almaya başladı ve ana pompaları çalıştıracak buharı kaybetti.

Kaptan Auguste Deloncle ve geminin birçok üst seviye subayı da dahil olmak üzere yaklaşık 550 insan hayatını kaybetti.

PEHLİVAN BULUNAMADI

Faciada hayatını kaybedenler arasında Türk güreş tarihinin en ünlü pehlivanlarından, “Koca Yusuf” namıyla tanınan Yusuf İsmail de bulunuyordu.

Avrupa'da kazandığı güreş karşılaşmalarının akabinde 1898'de ABD’ye giderek periyodun ünlü güreşçileriyle karşılaşıp büyük ün sahibi olan Koca Yusuf, Amerika'daki karşılaşmalarının akabinde Fransa’ya dönmekteydi.

Kazanın akabinde cansız vücudu bulunamayan Koca Yusuf’un nasıl hayatını kaybettiği ise bilinmiyor.

KOCA YUSUF RİVAYETLERİ

Yıllar içerisinde; bir filikaya tutunmaya çalışırken öteki yolcular tarafından uzaklaştırıldığı, boğulmak üzere olan bir çocuğu kurtarmaya çalışırken akıntıya kapıldığı, üzerinde taşıdığı altınların yükü sebebiyle battığı üzere çeşitli anlatılar yayıldı.

Ayrıca Koca Yusuf’un “sırtı yere gelmeyen pehlivan” sanına uygun olarak, cansız vücudunun denizde yüz üstü yatarken görüldüğü de argüman edildi.

DÜNYANIN EN ÜNLÜ FİLMİNE KONU OLAN EN ÜNLÜ DENİZ FACİASI: TİTANİC

Dünyanın en bilinen denizcilik faciası, başrollerini Leonardo DiCaprio ve Kate Winslet’in paylaştığı, James Cameron’un 1997 imali sinemasıyla hafızalara kazınan RMS Titanic’in batışı oldu.

10 Nisan 1912 tarihinde İngiltere’nin Southampton kentinden New York’a birinci seferine çıkan Titanic, devrinin en büyük ve en gösterişli yolcu gemisiydi.

Titanic, son derece inançlı bir gemi olarak görülüyor, kamuoyunda “batmayan gemi” diye bahsediliyordu.

BUZDAĞINA ÇARPTI

14 Nisan gecesi saat 23.40 sıralarında Newfoundland açıklarında bir buzdağına çarpan Titanic, 15 Nisan'ın erken saatlerinde Atlas Okyanusu'nun sularına gömüldü.

Gemide bulunan 2 bin 223 beşerden 1514’ü hayatını kaybetti.

FİLİKALARDAKİLERİ CARPATHİA TOPLADI

Titanic'in yardım davetine yanıt veren tek gemi olan RMS Carpathia oldu.

Carpathia, bölgeye ulaştığında filikalarda bulunan 706 insan kurtarıldı.

YOLCU SAYISININ YARISI KADAR FİLİKA KAPASİTESİ

Titanic’deki meyyit sayısının artmasında en değerli sebebi gemideki filika sayısının yetersizliğiydi.

Gemide bulunan 20 filikanın tam kapasite dolması halinde bile toplam yolcu sayısının lakin yarısına ulaşabiliyordu.

Üstelik birtakım filikalar büsbütün doldurulmadan denize indirildi. Bu durum faciadan sonra yürütülen soruşturmalarda üzerinde ehemmiyetle durulan mevzuların başında geldi.

BUZ UYARILARINA RAĞMEN “AŞIRI” HIZ

Titanic, buzdağına çarptığı 14 Nisan gününde, bölgede buzdağları ve buz kütleleri bulunduğuna dair telsiz ikazları aldı.

Ancak ihtarlara karşın geminin suratı düşürülmedi.

İngiltere’deki soruşturmada geminin çarpışmadan evvelki suratının “aşırı” olduğu değerlendirildi.

YAKINDAKİ GEMİ YARDIMA GİTMEDİ

Facianın bir öbür kritik noktası ise Titanic’e 5-10 mil uzaklıkta bulunan Californian gemisiyle ilgili tartışmalardı.

Bölgedeki buzlar sebebiyle durmuş halde bulunan Californian’daki vazifeliler, Titanic’te yardım işareti olarak fırlatılan roketleri gördü.

Ancak gemi bölgedeki buzlar sebebiyle çabucak Titanic’e gerçek hareket etmedi.

İngiltere’deki soruşturmada, Californian'ın buzların arasından ilerleyerek Titanic'e ulaşması halinde tahminen de tüm kayıpları kurtarabileceği değerlendirmesi yapıldı.

GEMİLER ÇARPIŞTI, DİNAMİTLER PATLADI: MONT-BLANC

6 Aralık 1917 tarihinde, Birinci Dünya Savaşı’nda kullanılacak yüksek ölçüde patlayıcı taşıyan Fransız yük gemisi Mont-Blanc, Kanada'nın Halifax Limanı’nda Norveç bandıralı SS Imo gemisiyle çarpıştı.

Çarpışmanın akabinde Mont-Blanc'ta yangın çıktı.

KIYIDA YANGINI İZLEMEYE TOPLANDILAR

Yangının akabinde geminin mürettebatı gemiyi terk etti.

Ancak gemideki tehlikenin farkında olmayan çok sayıda insan, kıyıdan yangını izlemek için olay yerine yaklaştı.

DENİZDE PATLAMA KIYIDA KATLİAM

Çarpışmadan yaklaşık 20 dakika sonra saat 09.05'te Mont-Blanc’teki patlayıcı maddeler patlamasıyla gökyüzüne o tarihe kadar görülmemiş bir duman bulutu yükseldi.

Patlamanın gücü yaklaşık 2,9 kiloton TNT olarak hesaplandı.

Mont-Blanc patlaması, 1945’te ABD’nin Japonya’ya attığı atom bombalarına kadar, insan kaynaklı gerçekleştirilmiş en büyük patlama olarak kabul edildi.

Patlamada 2 bine yakın insan hayatını kaybetti.

9 bin kişi yaralanırken 6 bin insan da evsiz kaldı.

Patlamanın akabinde oluşan dev dalga ve yangınlar da Halifax'ın kıymetli bir kısmını etkiledi.

KOMÜNİZMDEN KAÇARKEN GELEN PATLAMA :SS KİANGYA

Çin’de nasyonalistler ile komünistler arasındaki iç savaşta, komünistlerin egemenliğindeki Şangay ve etrafından ayrılmak isteyen binlerce insan, SS Kiangya gemisiyle seyir halindeyken 4 Aralık 1948 tarihinde büyük bir patlamanın akabinde Huangpu Nehri’nde sulara gömüldü.

Geminin II. Dünya Savaşı sırasında Japonlar tarafından döşenen bir deniz mayınına çarptığı kestirim ediliyor.

KESİN ÖLÜ SAYISI BELİRLENEMEDİ

Yolcu kapasitesi 1186 kişi olan geminin, patlamanın yaşandığı seyahat sırasında 4 bin civarında insanı taşıdığı belirtiliyor.

Facianın gerçek bilançosu ise gemideki gerçek yolcu sayısının bilinememesi sebebiyle hiçbir vakit mutlaklık kazanmadı.

Yaygın görüş, 3 binin üzerinde insanın hayatını kaybettiği formunda oluştu.

VATAN SAĞ OLSUN: TCG DUMLUPINAR

4 Nisan 1953 gecesi NATO tatbikatından dönen Türk denizaltısı TCG Dumlupınar, Çanakkale Boğazı'nda Nara burnu açıklarında İsveç bandıralı Naboland gemisiyle çarpıştı.

Çarpışmanın akabinde denizaltı kısa müddet içerisinde battı ve 81 Türk denizci şehit oldu.

Dumlupınar'ın kıç torpido dairesinde bulunan 22 denizci ise denizaltının içinde mahsur kaldı.

TELEFON BAĞLANTISI KURULDU

22 denizci, telefon şamandırası aracılığıyla dışarıdaki takımlarla bağlantı kurmayı başardı.

Mahsur kalan denizcilere oksijeni yönetimli kullanmaları için gerekli olmadığı takdirde konuşmamaları, türkü söylememeleri ve sigara içmemeleri uyarısı yapıldı.

Kurtarma çalışmalarının sonuç vermeyeceği anlaşıldığında ise denizcilere artık rahatça konuşabilecekleri, türkü söyleyebilecekleri ve sigara içebilecekleri bildirildi.

“AH BİR ATAŞ VER”

Mahsur kalan denizcilerin bu son anonsun akabinde “Ah bir ataş ver” türküsünü söylediği anlatısı dillendirildi.

Türkü, denizaltında mahsur kalan denizcilerin son anlarıyla özdeşleşti ve yıllar içinde facianın ağıtına dönüştü.

İçeride mahsur kalan 22 denizcinin, şehit olmadan önce söyledikleri “Vatan sağ olsun”sözleri hafızalara kazındı.

Dumlupınar'ın enkazı günümüzde yaklaşık 87 metre derinlikte bulunuyor.

Facianın yaşandığı 4 Nisan tarihi Deniz Şehitlerini Anma Günü olarak kabul edildi.

DENİZDE PETROL YANGINI: MV DONA PAZ

20 Aralık 1987 tarihinde MV Dona Paz yolcu feribotu, Filipinler’de MT Vector isimli petrol tankeriyle çarpıştı.

Çarpışmanın akabinde Vector’daki petrolün alev alması sonucu tanker yanmaya başladı.

Tankerdeki yangın, Dona Paz’a sıçradı.

YOLCULAR DENİZE ATLADI

Kaza ve çabucak akabinde başlayan yangın sebebiyle yolcular kendilerini denize attı.

Bu kazada da feribotun kapasitesinin çok üzerinde yolcu taşıması facianın büyümesine sebep oldu.

Kayıtsız yolcular sebebiyle kayıp sayısı kesin olarak tespit edilemedi.

Faciada 4 bin 386 insanın hayatını kaybettiği kabul ediliyor.

ASYA’NIN TİTANİK’İ

Kurtarma imkanlarının yetersizliği de meyyit sayısının artmasına sebep oldu.

Savaş dışında meydana gelmiş en ölümcül denizcilik facialarından biri olarak tarihe geçen Dona Paz için “Asya'nın Titanik'i” benzetmesi yapılıyor.

4 DAKİKADA YAN YATTI: HERALD OF FREE ENTERPRİSE

6 Mart 1987'de İngiliz feribotu Herald of Free Enterprise, Belçika'nın Zeebrugge Limanı'ndan İngiltere’nin Dover Limanı’na hareket etti.

Gemi, limandan ayrılmasından 4 dakika sonra süratle yan yattı.

Faciada 188 insan hayatını kaybetti.

BAŞ KAPAKLARI AÇIK UNUTULMUŞ

Feribotun hem dış hem de iç baş kapaklarının açık unutularak denize açıldığı ortaya çıktı.

Gemi hızlandığında araç güvertesine büyük ölçüde su doldu ve bu suyun hareketi geminin istikrarını bozarak kısa müddette alabora olmasına yol açtı.

Kazanın akabinde yapılan soruşturma, facianın sırf baş kapaklarının açık bırakılmasından değil, şirket genelindeki güvenlik kültürü ve bağlantı problemlerinden kaynaklanan bir dizi ihmalin sonucu olduğunu ortaya koydu.

SENEGAL’İN TOPLUMSAL TRAVMASI :MV LE JOOLA

Senegal’e ilişkin MV Le Joola feribotu, 26 Eylül 2002 tarihinde ülkenin güneyindeki Casamance bölgesine sefer yaparken Gambiya açıklarında fırtınaya yakalandı.

Feribot kısa mühlet içerisinde alabora oldu.

Kapasitesi 536 kişi olmasına karşın kaza sırasında gemide 1800’ün üzerinde insan olduğu tespit edildi.

Kazada çok sayıda çocuğun aralarında olduğu 1863 insanın hayatını kaybettiği tespit edildi.

AFRİKA’NIN EN BÜYÜK DENİZ FELAKETİ

Facia, Afrika kıtasının en büyük denizcilik felaketlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Kaza aşırı yolcu taşınmasının yanı sıra feribotların bakım ve kontrol eksiklikleri ile kurtarma çalışmalarındaki gecikmeler sebebiyle de Senegal’de toplumsal travmaya yol açtı.

Feribotun enkazı ise denizden hiçbir vakit çıkarılamadı.

KIYIDAKİ KAYALIKLAR: COSTA CONCORDİA

13 Ocak 2012 tarihinde İtalya'nın Giglio Adası açıklarında seyreden Costa Concordia, Kaptan Francesco Schettino'nun gemiyi Giglio Adası'na gereğinden fazla yaklaştırması sebebiyle kayalıklara çarptı.

Çarpışmanın akabinde geminin gövdesinde yaklaşık 53 metrelik bir yarık oluştu ve gemiye su dolmasına sebep oldu.

Kazanın kıyıya yakın bir noktada yaşanmasına karşın, 4 binden fazla yolcu ve mürettebatın bulunduğu gemideki tahliye sürecinin saatler sürmesi sebebiyle 32 insan hayatını kaybetti.

GEMİYİ İLK KAPTAN TERK ETTİ

Facianın akabinde geminin kaptanı Francesco Schettino’nun gemiyi terk etmesi büyük reaksiyon çekti.

Uluslararası kamuoyunda yakından takip edilen faciayla ilgili Schettino; adam öldürme, deniz kazasına sebep olma ve gemiyi terk etme cürümlerinden 16 yıl mahpus cezasına çarptırıldı.