TCMB, fon tasfiyelerinden etkilenen firmaların mevcut durumunu kıymetlendirdi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) tahliline nazaran, tasfiye kapsamındaki fonlarda yaklaşık 3 bin gerçek bölüm firmasının 116 milyar liralık yatırımı bulunuyor. Merkez bankası, bu firmaların iktisattaki toplam hissesi sonlu kalırken, kısa vadeli krediye erişimlerinin sürdüğü görülüyor. Fakat fon tasfiyelerinin likidite, finansman, yatırım ve üretim üzerindeki muhtemel tesirlerinin yakından izlenmesi gerektiği vurgulanıyor.

FON PİYASASANDAKİ GELİŞMELER DEĞERLENDİRİLDİ

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yer alan tahlilde, fon piyasasındaki gelişmelerin gerçek dalı farklı kanallar üzerinden etkileyebileceği belirtilerek, "Firmaların fonlarda kalan kaynaklarına erişememesi ve bunun tedarik ilgilerine yansımasının yanı sıra, finansal varlık fiyatlarındaki düşüşler, finansal şartlardaki sıkılaşma ve inançtaki zayıflama da firmaların ve hane halklarının harcama, yatırım ve finansman kararlarında belirleyici olabilir." sözlerine yer verildi.

TCMB Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğünde Müdür Kadir Gürci ve Genel Müdür Ünal Seven tarafından hazırlanan "Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?" başlıklı tahlil, bankanın blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlandı.

FONLARDA 116 MİLYAR LİRALIK YATIRIM BULUNUYOR

Bu kanalların izlenmesinin nakdî transfer sisteminin işleyişini ve finansal istikrara ait riskleri pahalandırmak açısından kıymet taşıdığı belirtilen tahlilde, 15 Eylül 2026 prestijiyle yaklaşık 3 bin gerçek dal firmasının tasfiye kapsamındaki fonlarda toplam 116 milyar liralık yatırımı bulunduğu tabir edildi.

FON YATIRIMLARININ YARISI PARA PİYASASI FONLARINDA

Analizde, bu fiyatın 57 milyar lirasının, yani yaklaşık yarısının, para piyasası fonlarında, kalan kısmının ise pay senedi fonları ve başka fon cinslerinde yer aldığı bildirildi. Bu firmaların sektörel dağılımında bariz bir yoğunlaşma görülmediği vurgulanan tahlilde, şu bilgilere yer verildi:

"Bu firmalar gerçek kesimin toplam etkinlerinin yaklaşık yüzde 1,2’sini, istihdamının yüzde 0,6’sını, cirosunun yüzde 0,9’unu, ihracatının yüzde 1,1’ini ve ticari kredi bakiyesinin yüzde 0,9’unu oluşturuyor. Lakin fon yatırımlarının ehemmiyeti, bilhassa kısa vadeli riskler bakımından, her firma için birebir değil. Bu sebeple, her firmanın ilgili fonlardaki yatırım meblağını son yıl bilançosundaki dönen varlıklarına bölerek bir maruziyet oranı hesaplıyor ve firmaları bu orana nazaran üç kümede kıymetlendiriyoruz.

FON MARUZİYETİ YÜKSEK FİRMALARIN EKONOMİDEKİ PAYI DÜŞÜK

Buna nazaran, yüksek maruziyet kümesindeki firmalar istihdamın ve cironun on binde 3’ünü oluşturuyor. Başka bir sözle, fon maruziyeti yüksek firmaların iktisattaki yükü görece düşük. Ayrıyeten, bu firmaların toplam ticari kredilerdeki hissesi da on binde 2 üzere epeyce düşük bir düzeyde. Toplam satışları içinde tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların hissesi yüzde 5’in üzerinde olan tedarikçiler, iktisattaki toplam istihdamın yüzde 1,2’sini, cironun ise yüzde 1,5’ini oluşturuyor."

FON YATIRIMI BULUNAN FİRMALARIN KREDİYE ERİŞİMİ SÜRÜYOR

Analizde, tasfiye süreci sebebiyle bilhassa kısa vadeli yükümlülüklerin karşılanmasında yaşanabilecek zahmetlerin firmaların işletme sermayesi muhtaçlığını artırabildiği belirtildi.

Bu sebeple krediye erişimin hem kelam konusu firmalar hem de finansal istikrar açısından değer taşıdığı bildirilen tahlilde, haftalık datalara nazaran bu firmaların kullandığı kısa vadeli TL kredilerin toplam kısa vadeli TL kredi kullanımları içindeki hissesinin arttığına dikkat çekildi.

Analizde, öbür bir sözle, fonlarda yatırımı bulunan firmaların krediye erişiminin devam ettiği kaydedildi.

FON YATIRIMI BULUNAN FİRMALARIN KREDİYE ERİŞİMİ SÜRÜYOR

TCMB'nin 1 Ekim 2026'da makrofinansal istikrarı ve bankaların likidite idaresini desteklemek hedefiyle yaptığı değişikliklerin de bu görünümde tesirli olduğunun değerlendirildiği tahlilde, şu tabirler yer aldı:

"Özetle, tahlillerimiz inanılmaz tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ve bu firmaların tedarikçilerinin iktisattaki tartısını ortaya koyuyor. Bununla birlikte, bu bulgular kelam konusu firmaların karşılaştığı likidite zahmetlerinin değerini azaltmadığı üzere, fon piyasasındaki gelişmelerin gerçek kesim üzerindeki toplam tesirine ait bir sonuç da sunmuyor. Varlık fiyatlarındaki düşüşler, finansal şartlardaki sıkılaşma ve inançtaki zayıflama da tüketim, yatırım ve üretim kararlarını etkileyebilir.

TCMB’nin bankaların likidite idaresini destekleyen adımları ile KOBİ ve özel dal tahvili ihraççılarının finansmana erişimini destekleyen düzenlemeleri muhtemel risklerin sınırlanmasına yardımcı olurken tasfiye sürecinde sağlanabilecek ilerleme de bu tesirlerin hafiflemesine katkı sağlayabilir. Tahlillere, tasfiye kapsamındaki fonlarda 15 Eylül 2026 prestijiyle 1 milyon lira ve üzerinde yatırım bakiyesi bulunan firmalar dahil edildi. Bu eşiğin altındaki yatırımlar da hesaba katıldığında toplam yatırım meblağı 116,2 milyar liraya, firma sayısı ise 4 bin 500'e ulaşıyor."

Analizde, bu firmaların tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan yatırımlarının gerçek dalın toplam etkinlerine oranının yaklaşık on binde 9 olduğu belirtildi.

4 BİN 500 FİRMANIN YATIRIMI 116,2 MİLYAR LİRAYA ULAŞIYOR

Firmaların etkin büyüklüğü için 2025 yıl sonu datalarının, başka göstergeler için ise en şimdiki dataların kullanıldığı tabir edilen tahlilde, şu bilgilere yer verildi:

"İstihdam dataları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na nazaran 4A kapsamındaki (iş sözleşmesiyle) fiyatlı çalışanları kapsıyor. Maruziyet seviyeleri, oranın yüzde 10 ve altında olması durumunda düşük, yüzde 10 ile yüzde 50 arasında orta, yüzde 50’nin üzerinde ise yüksek olarak tanımlandı. Bu firmaların ortalama kredi maliyetleri öbür firmalardan bir ölçü yüksek olsa da istatistiksel olarak manalı bir fark olmadığını hesaplıyoruz."

Kaynak: {Haber Merkezi}