Siyasi tarihin utanç vesikası: 12 Eylül 1980 Darbesi

12 Eylül 1980 darbesinin üzerinden 46 yıl geçti.

Ancak yaşananlar ve yapılanlar hâlâ dün üzere akıllardaki yerini koruyor.

Bayrak Harekatı kod ismiyle hazırlanan darbe planı, yaklaşık dört ay süren kapalı çalışmaların akabinde uygulamaya konuldu.

İLK TEŞEBBÜS

Planın birinci denemesi, 11 Temmuz 1980'de ordu kumandanlarına verilen harekat buyruğuyla yapıldı lakin periyodun Başbakanı Süleyman Demirel'in güvenoyu alması üzerine bu teşebbüs ertelendi.

Tarihler 12 Eylül'ü gösterdiğinde, Türk demokrasisine darbe vuracak plan, sabaha karşı uygulandı.

KARANLIK DÖNEM

12 Eylül sabahı, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren'in radyodan okuduğu bildiriyle Türkiye, karanlık bir döneme uyandı.

Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren, Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Nurettin Ersin, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Tahsin Şahinkaya, Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Nejat Tümer ve Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Sedat Celasun'dan oluşan darbeci Milli Güvenlik Konseyi, tüm yetkileri gasbederek antidemokratik faaliyetlerine başladı.

ANAYASA VE TBMM

Anayasa yürürlükten kaldırıldı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) lağvedildi.

Ülke genelinde sıkıyönetim duyuru edildikten sonra sivil toplum kuruluşlarını maksat alan darbeciler, Türk Hava Kurumu, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay dışındaki dernekleri kapattı.

Siyasi partilerin faaliyetlerini durduran darbeciler, Süleyman Demirel ile Bülent Ecevit'i Hamzakoy'a, Necmettin Erbakan ile Alparslan Türkeş'i ise Uzunada'ya sürgüne göndererek siyasi yasak getirdi.

ACISI SİLİNMEYEN İDAM KARARLARI

Antidemokratik uygulamalarına her gün yenisini ekleyen darbeciler, acısı yıllarca hafızalardan silinmeyecek idam kararlarına da imza attı.

Darbe sonrası kurulan mahkemeler, yüzlerce kişiyi idamla yargıladı.

Takvimler 9 Ekim 1980'i gösterdiğinde sol görüşlü Necdet Adalı ile ülkücü Mustafa Pehlivanoğlu idam edildi.

İDAM EDİLMESİ İÇİN YAŞI BÜYÜTÜLDÜ

Darbe öncesinde bir askeri inzibat erini öldürdüğü gerekçesiyle karar giyen 17 yaşındaki Erdal Eren'e de idam cezası verildi.

Eren'in idam kararı, Yargıtay tarafından 2 sefer iptal edilmesine karşın Milli Güvenlik Konseyince onaylanan kararla ve yaşı büyütülerek 13 Aralık 1980'de Ankara Ulucanlar Cezaevi'nde infaz edildi.

Böylece idam edilenler arasında ülkücü genç Mustafa Pehlivanoğlu ile sol görüşlü Erdal Eren de yer aldı.

"ASMAYALIM DA BESLEYELİM Mİ?"

Kenan Evren'in Eren için söylediği "Asmayalım da besleyelim mi?" tabiri, darbecilerin insan hakları ihlali konusunda hudut tanımadığının itirafı oldu.

Kanlı uygulamaların yanı sıra demokrasinin askıya alındığı süreçte 650 bin kişi gözaltına alındı, 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı, 7 binden fazla kişi hakkında idam talep edildi.

517 KİŞİ ÖLÜM CEZASINA ÇARPTIRILDI

Hukukun askıya alındığı o günlerde 517 kişi mevt cezasına çarptırıldı ve 50 kişi hakkında idam kararı yerine getirildi.

Onlarca gazeteci hakkında binlerce yıla varan mahpus cezası istendi, 14 bin kişi Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkarıldı, 30 bin kişi ise "sakıncalı" olduğu teziyle işinden edildi. 4 bine yakın öğretmen ve çok sayıda üniversite görevlisinin işine son verildi.

Kültür ve sanat hayatının da amaç alındığı 12 Eylül'de, yaklaşık bin sinema sakıncalı bulunduğu için yasaklandı.

TÜRK LİRASI ÇÖKTÜ

12 Eylül darbesi, yalnızca siyasi hayata müdahale etmekle kalmadı, toplumsal ve anayasal yapıyı da dönüştürdü.

Darbe şartlarında Türk Lirası bir gecede yüzde yüz bedel kaybetti.

Darbeci generallerin belirlediği müşavere meclisinin hazırladığı Anayasa, 1982'de "güdümlü" referandumla yüzde 92'lik "evet" oyu aldı.

REJİM KURUMSALLAŞTI

Böylece darbe rejiminin kurumsallaşması sağlandı.

Evren ve öbür darbeciler, darbe Anayasası'na dahil ettikleri "geçici 15. madde" ile ömür uzunluğu dokunulmazlık hakkı kazanarak mümkün bir yargılanmaya karşı tedbir aldı.

2010 REFERANDUMU

Ancak Türkiye'nin demokratikleşme sürecinde atılan adımlarla bu dokunulmazlık perdesi, 12 Eylül 2010'daki referandumla kaldırıldı.

Referandumdan bir gün sonra Türkiye'nin dört bir tarafından darbeciler ve onların talimatlarını uygulayanlar hakkında cürüm duyurusunda bulunuldu.

Bunun üzerine o periyot hayatta olan Milli Güvenlik Konseyi üyelerinden Kenan Evren ile Tahsin Şahinkaya hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma açıldı.

Haklarındaki iddianame, Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesince 10 Ocak 2012'de kabul edilen iki darbeci, 'Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nı büsbütün yahut kısmen değiştirmeye yahut ortadan kaldırmaya ve anayasa ile teşekkül etmiş olan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni ortadan kaldırmaya yahut vazifesini yapmasına pürüz olmaya cebren teşebbüs etmek' ile suçlandı.

SUÇLAMALARI KABUL ETMEDİLER

Yargılamanın devam ettiği periyotta Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi kanunla kapatılınca evrak, Ankara 10. Ağır Ceza Mahkemesine devredildi.

EVREN VE ŞAHİNKAYA İÇİN HAPİS CEZASI

Mahkeme, 18 Haziran 2014'te Evren ve Şahinkaya'yı, 1979'da verdikleri muhtırayla "Anayasa ve TBMM'yi ortadan kaldırmaya ve vazifesini yapmasını engellemeye teşebbüs", 1980'deki darbeyle de "Anayasa'yı tağyir, tebdil yahut ilgaya ve bu kanun ile teşekkül eden TBMM'yi ıskat ve cebren men" cürmünü işledikleri gerekçesiyle "ağırlaştırılmış müebbet hapis" cezasına çarptırdı.

Mahkeme, takdiri indirimle bu cezayı "müebbet hapse" çevirdi, ayrıyeten 2 darbecinin rütbelerinin sökülmesine karar verildi.

Hükmün akabinde sanık avukatları, kararı temyiz etti. Belge Yargıtay'dayken Evren, 9 Mayıs 2015'te 98 yaşında, Şahinkaya ise 9 Temmuz 2015'te 90 yaşında öldü.

DAVANIN DÜŞÜRÜLMESİNE KARAR VERİLDİ

Yargıtay 16. Ceza Dairesi temyiz incelemesinde, sanıkların vefatları sebebiyle davanın düşürülmesine karar verdi.

Dosyayı tekrar gören birinci dereceli mahkeme, karara uyarak düşme kararı verdi ve belge tekrar ceza dairesine gönderildi.

Daire, mahallî mahkemenin kararını bu kere de tarz yönünden bozdu.

KAMU DAVASININ ORTADAN KALDIRILMASINA KARAR VERİLDİ

Bozma kararında, mahallî mahkemenin münasebetinde lehe olan kanunun 765 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) kararları olduğu belirtilmesine rağmen, karar fıkrasında 5237 sayılı TCK ve Ceza Muhakemesi Kanunu kararları uyarınca karar verilmesinin kanuna karşıt olduğu belirtildi.

Ceza dairesinin bozma kararına yeniden uyan mahkeme, Evren ve Şahinkaya hakkında 'kamu davasının ortadan kaldırılmasına' karar verdi.

Ayrıca Evren ve Şahinkaya'nın mal varlıklarına el konulması ve sanıkların rütbelerinin geri alınmasına 'yer olmadığına' hükmedildi.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi de Kenan Evren ile Tahsin Şahinkaya hakkındaki mevt sebebiyle davanın düşmesi ile mal varlıklarına el konulması, Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) çıkarılarak rütbelerinin geri alınmasına yer olmadığına dair kararları onadı.

Kaynak: {Haber Merkezi}