Kandilli Rasathanesi 79 yıldır Güneş'in izini 'el' ile sürüyor

Güneş’in yüzeyindeki hareketlilik, çağdaş kameralar ve gelişmiş teleskopların yanı sıra onlarca yıldır kullanılan klâsik bir yöntemle de takip ediliyor.

Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, 1947 yılında başlattığı sistemli Güneş müşahedelerini bugün de sürdürüyor.

Güneş’in teleskop aracılığıyla elde edilen imgesi direkt kağıt üzerine yansıtılıyor. Gözlemciler, Güneş yüzeyindeki lekeleri bu imaj üzerinde tek tek işaretleyip tanımlıyor ve numaralandırıyor.

Yıllardır sürdürülen bu çalışma sayesinde Güneş’in aktivitesine ait kesintisiz bir data arşivi oluşturuluyor.

1947’DEN BU YANA HER GÜN GÖZLEM

TÜBİTAK Gökyüzü Gözlem Etkinliği kapsamında Afyonkarahisar’daki Emre Gölü’nde düzenlenen etkinliğe katılan Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Öğretim Görevlisi Dr. Cihan Tuğrul Tezcan, rasathanenin Güneş müşahedeleri hakkında bilgi verdi.

Rasathanenin Fatih Gökmen tarafından 1920 yılında kurulduğunu belirten Tezcan, 20 santimetre açıklığındaki teleskopla gökyüzünün gözlemlenmesi için birinci adımların atıldığını anlattı.

Tezcan, nizamlı ve kesintisiz Güneş müşahedelerine ise 1947 yılında başlandığını belirterek, o tarihten bu yana elde edilen kayıtların titizlikle korunduğunu tabir etti.

LEKELER, ULUSLARARASI VERİ MERKEZLERİNE GÖNDERİLİYOR

Gözlemlerde tespit edilen Güneş lekelerinin sırf kağıda geçirilmekle kalmadığını belirten Tezcan, her bir lekenin tanımlanarak numaralandırıldığını ve elde edilen bilgilerin memleketler arası bilgi merkezleriyle paylaşıldığını söyledi.

Tezcan, “1947’den bu yana her gün yaptığımız bu kayıtları elimizde tutuyoruz, bu lekeleri tanımlayıp numaralandırıyoruz, milletlerarası bilgi merkezlerine gönderiyoruz. Böylelikle güneş lekelerinin evrimsel yapısını, süreçlerini ve aktivite periyotlarını belirleyip inceleme bahtı yakalıyoruz” dedi.

Bu uzun soluklu kayıtların, Güneş’in yıllar içerisindeki davranışının anlaşılması açısından kıymetli bir bilimsel kaynak oluşturduğu belirtildi.

GELENEKSEL YÖNTEMDEN YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ VERİ

Kandilli Rasathanesinde kullanılan usulün geçmişten kalan kolay bir uygulama olmanın ötesinde bilimsel açıdan kıymetli avantajlar taşıdığına dikkat çeken Tezcan, formülün milletlerarası gözlemevlerinde de kullanıldığını söz etti.

Güneş müşahedelerinde direkt kamerayla manzara almak yerine teleskoptan elde edilen imgenin kağıda yansıtılmasıyla yüzeydeki lekelerin detaylı formda işaretlendiğini belirten Tezcan, bu sayede kalıcı bir müşahede kaydı oluşturulduğunu söyledi.

FİZİKSEL VE DİJİTAL ARŞİV OLUŞTURULDU

Rasathanede yıllar boyunca elde edilen bilgilerin hem fizikî hem de dijital ortamda saklandığını aktaran Tezcan, böylelikle geçmiş müşahedelerin gelecek araştırmalarda da kullanılabilmesinin sağlandığını belirtti.

Güneş’in direkt teleskopla gözlemlenmesinde göz sıhhatinin korunması, imaj çözünürlüğünün artırılması ve kamera ekipmanlarının ziyan görmemesi hedefiyle çeşitli filtrelerin kullanıldığını anlatan Tezcan, kağıda imaj aktarma prosedürünün bu noktada farklı bir avantaj sunduğunu söz etti.

“OPTİK SİSTEMİN KIRINIM LİMİTİNİ KULLANIYORUZ”

Geleneksel müşahede tekniğinin sağladığı bilimsel kazanıma değinen Tezcan, “Normalde yalnızca kameranın çözünürlüğüyle yetinmeniz gerekirken, biz bu klâsik formülle optik sistemin kırınım limitini kullanarak müşahede yapıyoruz. Böylelikle daha sağlıklı bilgilere ulaşmış oluyoruz” diye konuştu.

Tezcan, kullanılan teknikle Güneş’in beyaz ışığının yüzey lekelerini gözlemlemek için direkt değerlendirilebildiğini ve uzun yıllara yayılan kayıtların bilimsel bedelinin korunduğunu vurguladı.

GÖKYÜZÜ GÖZLEM ETKİNLİĞİNDE GÜNEŞ VE METEOR HEYECANI

Kandilli Rasathanesinin klâsik Güneş müşahede formülü, Afyonkarahisar’ın Emre Gölü’nde düzenlenen TÜBİTAK Gökyüzü Gözlem Etkinliği’nde ziyaretçilere de tanıtıldı.

Gündüz saatlerinde Güneş üzerindeki lekelerin gözlemlendiği aktiflikte, gece ise gökyüzünün farklı bir şöleni yaşandı. Gökyüzü meraklıları, Perseid meteor yağmurunu izleme fırsatı bulurken, yüzlerce iştirakçi bilim insanlarından gök cisimleri ve müşahede teknikleri hakkında bilgi aldı.

Etkinliğe birinci defa katılan Tezcan, ziyaretçilerin ilgisinden mutlu olduklarını belirterek, Kandilli Rasathanesinin onlarca yıllık Güneş müşahede geleneğini yeni jenerasyonlarla buluşturmanın önemine dikkati çekti.

Kaynak: {Haber Merkezi}