Türkiye, tarih boyunca birçok periyotta farklı coğrafyalardan topluluklara konut sahipliği yaptı.
Çeşitli sebeplerle Türkiye’ye göç etmek zorunda kalan birtakım topluluklar ülkenin dört bir yanına dağılırken birtakım toplulukların yerleşimi ise daha dar alanlarda yoğunlaşarak o bölgelerle özdeşleşmelerini sağladı.
Türkiye’nin farklı köşelerindeki göçmen yerleşimleri, göçün tıpkı vakitte farklı bir yerde geçmişi geleceğe taşımak manasına geldiğini de hatırlatıyor.
İZMİR’DEKİ AFRO-TÜRKLER
İzmir ve etrafında yaşayan ve periyot devir kamuoyu gündemine de gelen Afrika göçmenlerinin geçmişi Osmanlı periyoduna uzanıyor.
Ağırlıklı olarak Sudan’dan gelen Afrika göçmenlerinin kıymetli bir kısmı 16’ncı yüzyılda, bilhassa tarım işçiliğiyle uğraşmak üzere Ege bölgesine yerleştirildi.
Zamanla lokal toplumla kaynaşan ve “Afro-Türkler” diye de isimlendirilen Afrika göçmenleri, İzmir’in Bayındır ilçesine bağlı Hasköy ve Çırpı ile Tire etrafındaki kimi yerleşimlerde bölgenin bir rengi olarak ikamet etmeyi sürdürüyor.
Nesillerdir Türkçe konuşan ve yerli kültürle iç içe yaşayan Afro-Türklerin, kendilerine has “Dana Bayramı” diye bir gelenekleri var.
Geleneksel kutlamalarda süslenen bir dana sokaklarda gezdiriliyor, akabinde hayvanın eti topluluk üyeleriyle paylaşılıyordu.
Son 20 yılda tekrar canlandırılan Dana Bayramı’nın günümüzdeki kutlamalarında da müzikler çalınıp, danslar ediliyor fakat artık gerçek bir dana kurban edilmiyor.
Afro-Türkler, yüzyıllar öncesine dayanan bu gelenek ile birlikte kültürel mirası da yaşatıyor.
VAN KIRGIZLARI
Van Erciş’e bağlı Ulupamir köyünün kıssası ise Afganistan’daki rejim değişikliğine dayanıyor.
Afganistan’ın kuzeyindeki Pamir bölgesinde yaşayan Kırgızların kıymetli bir kısmı, 1978’de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) desteklediği bir iktidar değişikliğinin yaşandığı ülkeden ayrılmak durumunda kalarak Pakistan’a göç etti.
Geçici bir mühlet Pakistan’da yaşayan Kırgızların değerli bir kısmı kendi kimliklerini ve kültürel varlıklarını koruyabilecekleri bir ülkede yaşamak için 1982’de Türkiye’ye yerleşti.
Kırgız aileler, Van Erciş’te kendileri için oluşturulan ve kendi memleketleri olan Pamir’den ötürü “Ulupamir” ismi verilen köye yerleştirildi.
Ulupamir’de hayvancılık ve tarım yapan Kırgızlar, hala başta at yetiştiriciliği olmak üzere klâsik ömür biçimlerinden izler taşıyan ekonomik uğraşlarla hayatını kazanıyor.
Geleneksel kıyafetleriyle ve yemek kültürleriyle de tanınan Ulupamir Kırgızları, 1978’deki kuvvetli göç seyahatinin da canlı anıları olarak aramızda.
CEYLANPINAR’DA ÖZBEK YURDU
Şanlıurfa Ceylanpınar’daki Özbekler de tekrar 1980’lerde Afganistan’dan ayrılanlardan.
Afganistan’ın kuzeyindeki Bağlan ve Puli Humri etrafında yaşayan Özbekler, SSCB’nin Afganistan’a 1979’daki müdahalesi sonrası oluşan savaş ve baskı ortamı sebebiyle ülkelerinden ayrıldı.
Aynı Kırgızlar üzere evvel Pakistan’a geçen ve orada mülteci kamplarında kalan Özbekler, Türkiye’nin 1982’deki özel iskan kanunuyla Türkiye’ye kabul edildi.
Bu süreçte yaklaşık 4 bin Özbek, Türkiye’ye; Şanlıurfa, Gaziantep, Hatay ve Tokat üzere farklı illere yerleştirildi.
Şanlıurfa’nın Ceylanpınar ilçesinde ise Özbek göçmenler için özel bir yerleşim oluşturuldu.
Ailelere mesken ve tarım yapabilecekleri yerler verilmesi, yeni hayatlarını kurmalarında değerli rol oynadı.
Tarım ve hayvancılık, topluluğun ekonomik hayatında yer tutarken Özbek yemekleri, klâsik kıyafetler ve aile kültürü de varlığını sürdürdü.
AFGANİSTAN’DAN GELEN KAZAKLAR
Kazakların yaşadığı, Niğde Ulukışla’ya bağlı Altay köyünün tarihi ise 1930’lu yıllarda Doğu Türkistan’dan başlayan ve Hindistan ile Pakistan üzerinden Türkiye’ye uzanan bir seyahate dayanıyor.
Çin’deki baskılar sebebiyle yurtlarından ayrılan Kazak Türklerinin bir kısmı, 1950’li yıllarda Türkiye’ye ulaştı ve 1955’te Niğde’nin Ulukışla ilçesindeki Altay köyüne yerleştirildi.
Altay köyünde Kazak kültürünün izleri sırf geçmişin anılarında değil, günlük ömürde da görülüyor.
Geleneksel kıyafetler, Kazak otağı, at yetiştiriciliği, okçuluk üzere kültürel ögeler hala yaşatılıyor ve topluluğun geçmişle bağını koruyor.
Ayrıca 1979’da Afganistan’da yaşayan Kazaklar da tıpkı Kırgızlar ve Özbekler üzere doğup büyüdükleri yerleri terk etmek zorunda kaldı.
Aynı formda evvel Pakistan’a, 1982’de de iskan kanunuyla Türkiye’ye gelen Kazaklardan 270’i Kayseri’ye yerleştirildi.
Kayseri’ye yerleşen ailelere, konut takviyesi ve geçimlerini sağlamak için maddi dayanak sağlandı.
Zamanla bölgedeki Kazaklar, ticaret ve farklı meslek alanlarıyla ilgilenmeye başladı.
DOĞU TÜRKİSTAN’DAN KAYSERİ’YE
Kayseri, Kazaklardan evvel ise Uygurlara konut sahipliği yapmıştı.
1949’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin Çin Kızıl Ordusu’nun Doğu Türkistan’ı ilhak etmesinin devamındaki süreçte binlerce Uygur, bölgeden ayrılarak Afganistan’a geçti.
Bir mühlet Afganistan’da bulunan Uygurlar, 196o’lı yıllarda Türkiye’ye kabul edildi ve Kayseri’ye yerleştirildi.
Bu sayede Kayseri’de bir Uygur topluluğu yaşamaya başladı.
Kayseri’deki Uygurlar, aile ve topluluk bağlarını koruyarak yeni bir hayat kurdu.
Geleneksel Uygur yemekleri, özel günler, düğünler ve kültürel etkinlikler, jenerasyonlar arasında aktarılan mirasın değerli kesimleri oldu.
BEYKOZ’DA İHTİLALCİ POLONYALILAR
İstanbul Beykoz’a bağlı Polonezköy’ün kuruluşu, 19’uncu yüzyılda Avrupa’da yaşanan siyasi gayretlere dayanıyor.
18’inci yüzyılın sonlarında Rusya, Prusya ve Avusturya tarafından paylaşılan Polonya’nın (Lehistan) yine bağımsızlığını isteyenlerin başlattığı 1830-1831 Ayaklanması'nın Ruslar tarafından bastırılması sonucu, isyanı destekleyen çok sayıda Polonyalı ülkeden ayrılmak zorunda kaldı.
Polonyalı siyasi göçmenlerin önde gelen isimlerinden Prens Adam Jerzy Czartoryski, Osmanlı topraklarında bir yerleşim oluşturulması için teşebbüste bulundu.
Görüşmeler sonucunda Osmanlı tarafından, Polonya göçmenlerinin yerleşimi maksadıyla 1842 yılında bugün Polonezköy olarak bilinen “Adampol” köyü kuruldu.
İlk sakinleri arasında siyasi sürgünler ve Rus ordusundan ayrılan Polonyalılar bulunan köy, vakitle diğer göçmenlerin de katılmasıyla büyüdü.
Yerleşimin birinci periyotlarında temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılık olan Polonya göçmeni köylüler, üretim fazlası eserlerini İstanbul’da satmaya başlayarak ilgi alanlarını genişletti.
Köy, Cumhuriyet devrinde ise turizm ve restoran işletmeciliği konusunda öne çıktı.
ESKİŞEHİR’İN KIRIMLI YERLİLERİ
Eskişehir’e Kırım Tatarı göçü ise Rusların 1783’te Kırım’ı ilhak etmesiyle başlayan ve bilhassa 1853-1856 Kırım Savaşı’nın akabinde yaşananların sonucunda gerçekleşti.
Rusların siyasi baskıları ve toplumsal değişimler, çok sayıda Kırım Tatarının Osmanlı topraklarına göç etmesine yol açtı.
Osmanlı yönetimi, 1860’lı yıllarda yoğunlaşan göç dalgasıyla Anadolu’ya gelen Kırım Tatarlarının farklı bölgelere iskan ettirdi.
Tarıma elverişli toprakları ve kırsal yerleşim imkanlarından ötürü Eskişehir ve etrafı, Kırım Tatarlarının yerleştirildiği kıymetli merkezlerden oldu.
1850’lilerin sonlarında kurulan Aksaklı ve Ilıcabaşı köyleri, Kırım Tatarlarının bölgedeki tarihi yerleşimlerinden.
Eskişehir’de evvelce tarım ve hayvancılıkla geçinen Kırım Tatarları, vakitle ticaret ve zanaatla de uğraşmaya başladı.
Geleneksel yemekler, kıyafetler, düğünler ve halk oyunları, Kırım Tatar kültürünün nesiller boyunca yaşatılmasını sağladı.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!