Global besin fiyatları 4 yılın en yüksek düzeyinde seyrediyor

Küresel besin ve gübre piyasaları, Orta Doğu'daki çatışmalardan kaynaklı aksamalar, Rusya-Ukrayna Savaşı sebebiyle Karadeniz üzerinden yapılan sevkiyatlardaki belirsizlikler, güç maliyetlerindeki artış ve aşırı hava olaylarının baskısı altında bulunuyor.

Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı güzergahındaki güvenlik riskleri sebebiyle birtakım nakliyecilik şirketlerinin gemilerini Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalara yönlendirmesi teslimat müddetlerini uzatırken, yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini artırıyor.

YUKARI YÖNLÜ BASKI

Bu durum, güç ve gübrenin yanı sıra tahıl ve öteki besin eserlerinin taşıma maliyetleri üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Bankası datalarından derlenen bilgilere nazaran, global besin fiyatları ağustosta Kasım 2022'den bu yana en yüksek düzeyine ulaşırken, gübre fiyatları yılın ikinci çeyreğinde gördüğü tepeden gerilemesine karşın yüksek seyrini koruma ediyor.

KASIM 2022'DEN BU YANA EN YÜKSEK SEVİYE

FAO Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta aylık bazda yüzde 1,9 artarak 133,3 puana ulaştı.

Böylece endeks, Kasım 2022'den bu yana en yüksek düzeyini gördü.

Küresel besin fiyatları geçen yılın tıpkı periyoduna nazaran yüzde 2,5 yükselirken, Mart 2022'de Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlamasının akabinde kırılan tarihi düzeyin bir ölçü altında kaldı.

ŞEKER FİYATLARINDA SERT ARTIŞ

Ağustosta besin endeksinde yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt eserleri ve şeker kümelerinin tamamında fiyat artışı yaşandı.

Şeker fiyatları ağustosta bir evvelki aya nazaran yüzde 11,9 artarak Haziran 2025'ten bu yana en yüksek düzeyine çıktı.

EL NİNO

Bu artışta, sıcak ve kurak hava sebebiyle Avrupa Birliği'nde (AB) şeker pancarı randımanının düşeceği beklentisi, güçlü El Nino'nun Asya'daki üretim üzerindeki mümkün tesirleri, Brezilya'nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı ve Hindistan'ın gümrüksüz ham şeker ithalatı kararı tesirli oldu. Tıpkı devirde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt eserleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 yükseldi.

Buğday fiyatları, Karadeniz'deki ihracatta yaşanan meseleler ve Avrupa'daki sıcak ve kurak hava şartları sebebiyle aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 artış gösterdi.

Mısır fiyatları da ABD ve AB'deki üretim kaygıları, yem ve etanol talebi ile Ukrayna'nın ihracatındaki aksamaların tesiriyle yüzde 2,5 yükseldi. Pirinç fiyatlarındaki artış yüzde 0,5 oldu.

Bitkisel yağ fiyatları ise güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya'da üretimin El Nino'dan olumsuz etkilenebileceği telaşıyla son 3 ayda yükselişini sürdürerek Haziran 2022'den bu yana en yüksek düzeyine ulaştı.

TAHİL ÜRETİMİNDE DÜŞÜŞ BEKLENİYOR

FAO, global tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla nazaran yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini öngörüyor.

Ayrıca, dünya mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton düzeyinde gerçekleşeceği varsayım ediliyor.

Küresel tahıl stoklarının hala makul düzeyde bulunmasına karşın üretim ve ticaretteki düşüş piyasalardaki arz tasalarını kuvvetlendiriyor.

GÜBRE FİYATLARI ZİRVEDEN GERİLEDİ

Dünya Bankasının emtia fiyat datalarına nazaran, global gübre fiyatları son devirde yılın ikinci çeyreğinde ulaştığı tepe düzeylerden geriledi. Buna karşın global gübre fiyatları yüksek seyrine devam ediyor. Gübre fiyatları haziran-ağustos periyodunda eser bazında farklı seyir izledi.

Küresel gübre fiyat endeksi, hazirandaki 156,1 puandan ağustosta 146,4 puana gerileyerek yüzde 6,2 düştü. Endeks, ağustosta evvelki aya nazaran de yüzde 1,9 azaldı.

Ürenin ton fiyatı haziran-ağustos periyodunda yüzde 13,9 düşerek 453,1 dolardan 390 dolara indi.

Aynı periyotta triple muhteşem fosfatın (TSP) ton fiyatı yüzde 4,2 azalarak 735,6 dolardan 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı da yüzde 3,9 düşerek 402,5 dolardan 386,9 dolara geriledi.

ARZ ENDİŞELERİ

Buna karşılık diamonyum fosfatın (DAP) ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 783,8 dolardan 793,5 dolara yükseldi. Fosfat kayanın fiyatı da yüzde 8,3 artışla ton başına 156,9 dolardan 170 dolara çıktı.

Üre fiyatlarındaki düşüşte, Orta Doğu'daki çatışmaların birinci devrinde ortaya çıkan arz tasalarının kısmen hafiflemesi tesirli oldu. Çatışmalar ve Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatlardaki aksamalar, global üre arzının kıymetli kısmının kesintiye uğrayabileceği kaygısı yaratmış ve fiyatların yılın ikinci çeyreğinde süratle yükselmesine sebep olmuştu.

Alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, Rusya ve ABD'nin pazardaki hissesinin yükselmesi ve ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi arz üzerindeki baskıyı azalttı. Yüksek fiyatlar sebebiyle birtakım alıcıların gübre alımlarını ertelemesi yahut azaltması da üre fiyatlarındaki gerilemeyi destekledi.

ORTA DOĞU'DAKİ ÇATIŞMALAR

Dünya Bankası, Orta Doğu'daki çatışmaların güç ve gübre piyasalarına tesiri sebebiyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını ve gübrenin çiftçiler açısından 2022'den bu yana en düşük erişilebilirlik düzeyine gerilemesini bekliyor.

Gübre fiyatlarındaki son düşüşe karşın yüksek güç maliyetleri, Hürmüz ve Babulmendeb boğazlarında gemi trafiğinde yaşanan aksamalar, El Nino temaslı hava şartları, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkılığın gelecek periyotta global besin fiyatları üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmaya devam ettiğine işaret ediyor.

Kaynak: {Haber Merkezi}