Bir vakitler Amerika Futbol oynayanı döverlerdi

ABD şu günlerde, dünya futboluna mesken sahipliği yapıyor.

Bir haftadır, yeşil alanların merkez üssüne dönüşen ABD’de, “ortalama Amerikalı”nın Avrupa kıtasından çıkıp dünyaya yayılan bu spora ne derece meraklı olduğu ise her vakit tartışılmıştı. Neredeyse “hastalıklı” denilecek derecede “Amerikan futbolu” denilen oyuna ilgi gösteren Amerikalıların, bu yoğun ilgisinin arka planında/tarihinde ise farklı kimi ayrıntılar var.

İşte; çeşitli dönüşümlerle Rugby / Gridiron (Amerikan futbolu), Baseball (Beyzbol) ve Lacrosse (Lakros) başlıkları altında buluşan o oyunların hikayeleri…

FUTBOLUN (FOOTBALL) BİRİNCİ İSMİ ‘SOCCER’Dİ

Amerikalılar, bizim bildiğimiz futbola (hâlâ bu ismi kullanmayıp “soccer” diyen milyonlarca Amerikalı var) çabucak hemen birinci günden itibaren uzaklıklı davranmışlardı. Öykü de İngiltere’de başlamıştı. İngiltere’de, 1800’lerin sonlarında giderek yayılan futbol oyunu için kurallar belirlenmesi gündeme gelmişti. Fakat o periyot yaygın bir öbür spor dalı olan ragbi (rugby football) ile karışmaması için futbola “association football” ismi verilmişti. İngiliz gençleri ise bu terimi kısaltıp “-er” takısı ekleyerek “soccer” argo sözünü türetmişti. Sonrasında da futbol yine kullanılır olmuştu. Bu periyotta futbol, İngiltere başta olmak üzere Avrupa’da giderek yaygınlaşırken, Amerika’da ise neredeyse yok denilecek bir durumdaydı.

"BİZE DAHA SERT BİR OYUN LAZIM" DEDİLER

Amerikalıların bugün “Amerikan futbolu” dediği, elle oynanan oyunun çıkış noktası ise aslında klasik futbol olmuştu. Amerika’ya göçenler, İngiltere’den bildikleri futbolu, “fazla kurallı ve nispeten yumuşak” buluyordu. Birçok İngiltere ve İskoç’un serkeş, maceracı tipleri olan bu göçmenler, Amerika’ya geldiklerinde, futbolun kurallarını, “Daha sert, daha hırslı olmalı” diyerek, topu elle taşıma ve rakibe zalimce saldırmayı hür bırakmışlardı. Sonrasında bu oyundan yeni bir oyun daha üretilmiş ve Amerikan futbolu (ragbi) ile beyzbol yeni kıtanın toplumsal fenomenleri haline gelmişti.

YENİ GÖÇMENLERE "FUTBOL OYNAMAYIN" DAYAĞI

On dokuzuncu yüzyılın sonları ile 20’nci yüzyılın başlarında Amerika kıtasına Avrupa’dan devam etmekte olan göçle gelen İngiliz ve İskoç göçmenler, yeni yeni kurulmakta olan fabrikalarda çalışmaya başlamışlardı. Bu göçmenler beraberlerinde futbol oyununu da getirmişlerdi.

İşçiler, fabrika mahallelerinde bu oyunu oynamaya başladıklarında ise “yerli Amerikalılar”, bu kümelere ve getirdikleri oyuna karşı sert bir muhalefete başlamışlardı. Kendileri de kısa bir müddet evvel buraya göç eden Avrupalılar olmalarına karşın, “En Amerikalı biziz.” tavrı sergileyen bu bölümler, “Bunlar yabancı, anarşist ve Amerikan bedellerine muhalif bir güruh.” diyerek yeni gelenleri aşağılıyorlardı.

ABD’de o devir, “vatanseverliğin” simgelerinden birisi de beyzboldu. Bu motivasyonla hareket eden “eskiler”, göçmenlerin futbol oynadığı alanları basmaya başlamıştı. Beyzbol sopalı mahallî çeteler, futbol oynanan alanlara dalıyor ve “Burası Amerika, burada erkek üzere beyzbol oynanır!” diyerek oyuncuları tartaklıyor, dövüyordu. Bu çeteler uzun yıllar, futbolu “göçmen gettosu eğlencesi” olarak yaftalamıştı.

YALAN BİR TARİHLE ÜRETİLEN AMERİKAN FUTBOLU EFSANESİ

Bununla da yetinmeyen “eski Amerikalılar”, bir de palavra tarih uydurmuşlardı. Bu oyun üzerine bir tarih kurgularsa daha fazla mal satacağını öngören spor materyalleri üreticisi Albert Spalding isimli biri, “Amerikan milliyetçiliği”ne selam çakmak için 1905 yılında kurmaca bir hikaye ortaya atmış, reklamlarla beslediği basın da bu öyküyü ülkeye yaymıştı. Bu anlatıya nazaran, Amerikan futbolu İngiliz kökenli değildi. Oyun, 1800’li yıllarında başında Amerikan İç Savaşı’nda savaşmış, “kahraman bir Amerikalı” olan Abner Doubleday ismindeki general tarafından “sıfırdan icat edilmişti.” Böylelikle oyun, “Amerikan ordusunun, vatanseverliğinin ve toprağının asil bir ürünü” üzere gösterilmişti.

KIZILDERİLİLERİN OYUNUNU DA ÇALMIŞLARDI

“Çalma” konusunda adeta toplumsal bir yeteneği olan yeni ülkenin yeni vatandaşlarının, bir öbür aşırma operasyonu ise Amerikan yerlilerinin bir oyunuyla ilgili olmuştu. Kızılderililer, "tewaarathon" (küçük savaş kardeşi) isimli bir oyunu asırlardır oynamaktaydı. Onlar için bu oyun, yalnızca oyun değildi, birebir vakitte dini bir ritüel, folklorik bir bedeldi. Amerikan kıtasını talan eden Avrupalılar arasında yer alan Fransızlar da işte bu oyuna göz dikmişlerdi. Fransızlar, oyuna “lacrosse” (asa) ismini vererek kendilerine mal etmişlerdi. İşte bugün, Harvard, Yale üzere itibarlı üniversitelerde oynanan; o, ucu ağlı sopalarla küçük bir topu kaleye sokmaya dayanan “seçkin” oyunun kökeni bu türlü bir “kitlesel çalma” pratiğine dayanmaktaydı.

- Encyclopædia Britannica, Rugby, Baseball, Gridiron, Lacrosse maddeleri.

Kaynak: {Haber Merkezi}