Tibet ve Nepal hududundaki dağlık vadilerde buz, kar ve dev kaya kütlelerinin birleşerek oluşturduğu müthiş sel dalgası geride büyük bir enkaz bıraktı.
Uzmanlar, yüzlerce insanın hayatını kaybetmesine yol açan bu tabiat felaketinin yaklaşmakta olduğuna dair evvelden beliren işaretleri açıkladı.
BİLİM İNSANLARI VERİLERİ ANALİZ ETTİ
Dağlara yerleştirilen ölçüm sensörleri, ölümcül olaydan tam iki gün evvel bölgedeki şartların tehlikeli bir çöküşe hakikat ilerlediğini tespit etti.
Yapılan bilimsel tahliller, global ortalamanın üzerinde ısınan Himalayalar bölgesindeki donmuş yapıların istikrarını yitirdiğini gösteriyor.
Bilim insanları felaketin çabucak akabinde sarsıntının 26 Ağustos tarihinde ölçülen 5,2 büyüklüğündeki bir sarsıntıdan kaynaklandığından kuşku duydu.
Ancak yapılan sismik incelemeler, yaşanan titreşimin aslında Langtang-Lirung dağındaki devasa buzulun vadiye çökme anı olduğunu kanıtladı.
Genişliği 1.000 ila 1.300 metre arasında değişen dev kütle dik yamaçlardan vadi tabanına gerçek koptu.
Dağdan aşağı süratle kayan buz ve taş modülleri, eski sel kalıntılarıyla birleşerek Lhende Khola Nehri'nin önünü set üzere kapattı.
Nehir yatağının apansız tıkanmasıyla birlikte vadide devasa bir göl oluştu. Baraj misyonu gören tortu duvarının su baskısına dayanamayarak patlaması, aşağıdaki yerleşimleri yerle bir eden yıkıcı taşkını tetikledi.
SENSÖRLER REKOR SICAKLIK KAYDETTİ
İngiliz Antarktika Araştırma Kurumu bünyesinde araştırmalar yürüten buzul bilimci Dr. Hamish Pritchard, alandaki ölçüm aygıtlarının felaketi evvelden haber verdiğini duyurdu.
Çöken buzuldan 10 kilometre uzakta ve 5.100 metre yükseklikte konumlanan göl etrafındaki sensörler kritik hareketlilikler kaydetti.
Yıkıcı taşkının yaşandığı çarşamba günü göl sıcaklığı yıl içindeki en yüksek noktasına ulaştı. Facianın meydana gelmesinden iki gün evvel ise yer sıcaklığı son iki yılın en zirve kıymetine çıktı.
Dr. Pritchard, aşırı yüksek sıcaklıkların kar katmanını zayıflatarak derin buzul yarıklarını suyla doldurduğunu lisana getirdi. Su sızıntıları, buzulları dağın ana kayasına bağlayan köprüleri süratle eritip çözdü.
CAN KAYBI 900'Ü AŞTI, BİNLERCE KİŞİ ARANIYOR
Bölgede yürütülen arama faaliyetleri devam ederken felaketin boyutunu gösteren resmi sayılar paylaşıldı. Yetkililer, taşkın sebebiyle Nepal'de 903 ve Tibet tarafında ise 16 kişinin hayatını kaybettiğini katılaştırdı.
Arama kurtarma işçileri çamur deryasına dönen vadi boyunca çalışmalarını şiddetli koşullar altında sürdürüyor. Yeni raporlara nazaran Nepal'de 4.000'den fazla, Tibet hududunda ise 500 kişinin sonu henüz bilinmiyor.
Trishuli Nehri kenarında ve taş yığınlarıyla dolan tünellerde mahsur kalan insanları kurtarmak için vakitle yarışılıyor.
Yoğun balçığa saplanan iş makineleri ve tahrip olan kara yolu ağı yardım takımlarının ilerlemesini geciktiriyor.
MUSON YAĞMURLARI TEHLİKEYİ KATLADI
Araştırmacılar, buzul çöküşünün yoğun kar ve yağış getiren muson mevsiminin tam ortasında yaşanmasının yıkımı katladığını vurguluyor.
Dr. Pritchard, çığ ve toprak kaymalarının en çok görüldüğü bu ıslak iklim periyodunun riskleri önemli boyuta taşıdığına dikkat çekti.
Günlerce yağan sağanak yağmur yamaçlardaki toprağı suya doyurarak havzadaki ırmakları büsbütün taşırdı.
Toprağın aşırı yumuşaması, dağdan yuvarlanan moloz yığınının önüne kattığı her şeyi kolay kolay sürüklemesine yol açtı.
Nepal'in kuzeyindeki sarp yeryüzü halleri, yamaçları kaya kaymalarına ve buz uçurumlarının kırılmasına karşı açık gaye durumuna getiriyor.
Eğimli vadilerden aşağıya akan buzullar, serak ismi verilen kırılgan buz kulelerine dönüşerek ansızın dağılabiliyor.
Aynı coğrafya geçmiş yıllarda da büyük benzeri acılara sahne oldu. Nisan 2015 periyodunda Langtang-Lirung dağının güney cephesinde yaşanan büyük bir çığ felaketi, Langtang köyünü büsbütün haritadan silmişti.
HİMALAYALARDA DONMUŞ TOPRAK TABAKASI ÇÖZÜLÜYOR
Yüksek irtifadaki buzullar, yıl uzunluğu donmuş kalarak taban stabilitesini koruyan permafrost isimli özel bir katmana tutunuyor.
Havanın aşırı derecede ısınması bu tabakayı yumuşatarak kayaların ve çamurun birdenbire aşağıya boşalmasına neden oluyor.
Reading Üniversitesi iklim uzmanı Profesör Maria Shahgedanova, kopan buzulun yıllardır alarm verdiğini söz etti.
Shahgedanova, buzulun 1990 ile 2020 yılları arasında yaklaşık 450 metre geriye çekildiğini ve altındaki yamaca verdiği takviyenin zayıfladığını aktardı.
Sanayi Devrimi periyodundan bu yana yerküre genelindeki ortalama hava sıcaklığı 1,4 derece yükseliş gösterdi. Fakat Himalayalar bu global ortalama suratın katbekat üzerinde bir sıcaklık artışıyla yüzleşiyor.
KÜRESEL ISINMA BUZUL ÇÖKMELERİNİ HIZLANDIRIYOR
1976 ile 2024 yılları arasını kapsayan uydu fotoğrafları, İzlanda dışındaki çabucak her bölgede buzul erimelerinin sürat kazandığını ortaya koyuyor.
Himalayaları da içine alan Asya Yüksek Dağları havzasında son on yıllık erime suratı, geçmiş ortalamaların yüzde 25 üzerine fırladı.
Bu inanılmaz erime süreci, yüksek yamaçlardaki buz kütlelerinin istikrarını bozarken dağ göllerinin hacmini tehlikeli boyutlara ulaştırıyor.
Göl kenarlarındaki dayanıksız doğal setlerin taşması yahut çökmesi, aşağıdaki vadilerde ani taşkın tehlikeleri yaratıyor.
Edinburgh Üniversitesi'nden Profesör Hugh Sinclair, tek bir hava olayının direkt iklim krizine bağlanamayacağını, lakin tablonun korkutucu olduğunu belirtti.
Sinclair, yüksek irtifalardaki buzul vadilerinin çökmeye başladığını ve sıcaklık artışıyla bu sürecin hızlanacağını söyledi.
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!