Atatürk'ün 'Efendiler yarın Cumhuriyet'i duyuru edeceğiz' kelamının öyküsü

Yarın Cumhuriyet'in duyurusunun 103. yıldönümü. 

Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşunun 103. yıl dönümünü büyük bir coşku ve gururla kutlamaya hazırlanıyor.

TARİHİ SÖZÜN HİKAYESİ

Bugün ise Mustafa Kemal Atatürk'ün, Cumhuriyet'i duyuru etmesine bir gün kala söylediği "Efendiler! Yarın Cumhuriyet'i duyuru edeceğiz" kelamı tekrar akıllara geldi.

Türk tarihinin büyük dönüm noktalarından birini temsil eden bu cümle, her 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda bir sefer daha hatırlanır. Pekala, bu kelamın kıssası nedir?

ÇANKAYA KÖŞKÜ'NDE KARAR ALINDI

24 Temmuz 1923 yılında Lozan Antlaşması ile Türkiye, 'bağımsız devlet' unvanını kazanmıştı.

Ancak şimdi rejimin belirlenememesi ve bir cumhurbaşkanı seçilememesi sorun işgal ediyordu; dış devletler tarafından yeni bağımsız devletin tarifinin açıkça yapılması isteniyordu.

Tüm bu dışarıdan gelen baskı ve 27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve Meclis'in inancını kazanacak bir kabine listesinin oluşturulamaması, Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarını o tarihte bir araya getirdi; 28 Ekim 1923...

Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde; İsmet Paşa, Ali Fuat Paşa, Halit Paşa ve Kemalettin Sami Bey'i ağırladı.

"YEMEK SIRASINDA 'EFENDİLER YARIN CUMHURİYET'İ İLAN EDECEĞİZ' DEDİM"

Atatürk, Cumhuriyet'in duyurusunu duyurduğu geceden Nutuk isimli yapıtında kendi ağzından ayrıntılıca bahsetmiştir.

Nutuk'ta yer alan anekdot şöyle:

"Gece olmuştu Çankaya'ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni beklemekte olan Kemâlettin Sami ve Hâlit Paşa'lara rastladım. Ali Fuat Paşa Ankara'dan hareket ederken bunların Ankara'ya geldiklerini o günkü gazetede'Bir uğurlama ve bir karşılama' başlığı altında okumuştum. Daha kendileriyle görüşmemiştim. Benimle konuşmak üzere geç vakte kadar orada beklediklerini anlayınca, akşam yemeğine gelmelerini, Millî Savunma Bakanı Kâzım Paşa vasıtasıyla kendilerine bildirdim. İsmet Paşa ile Kâzım Paşa'ya ve Fethi Bey'e de Çankaya'ya benimle birlikte gelmelerini söyledim. Çankaya'ya gittiğim vakit, orada, beni görmek üzere gelmiş bulunan Rize Milletvekili Fuat, Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey'lerle karşılaştım. Onları da yemeğe alıkoydum. Yemek sırasında, 'Yarın Cumhuriyet duyuru edeceğiz' dedim.

"O DAKİKA NASIL HAREKET EDİLECEĞİNİ PLANLADIK"

Orada bulunan arkadaşlar, derhal niyetime katıldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren, nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program yaparak arkadaşları görevlendirdim. Efendiler, görüyorsunuz ki, Cumhuriyet duyurusuna karar vermek için Ankara'da bulunan bütün arkadaşlarımı davet ederek onlarla görüşüp tartışmaya asla gerek ve muhtaçlık görmedim. Zira onların da aslında ve alışılmış olarak benim üzere düşündüklerinden kuşku etmiyordum. Halbuki, o sırada Ankara'da bulunmayan kimi şahıslar, yetkileri olmadığı halde, kendilerine haber verilmeden, niyet ve istekleri alınmadan Cumhuriyeti'n duyuru edilmiş olmasını bize gücenme ve bizden ayrılma nedeni saydılar."

Kaynak: {Haber Merkezi}