Anadolu topraklarından farklı periyotlarda yasa dışı yollarla çıkarılarak yurt dışındaki müze ve koleksiyonlara ulaşan tarihi eserler, milletlerarası işbirliği sayesinde tekrar Türkiye’ye dönüyor.
ABD’den iadesi sağlanan 100 kültür varlığı, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un iştirakiyle İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde tanıtılırken, yapıtların geçmişine ait bilimsel araştırmalar ve yıllara yayılan takip süreci de paylaşıldı.
Program kapsamında, Burdur’daki Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan bronz heykellerin kıssasını anlatan “Kaçış Yok: Boubon” standının açılışı da gerçekleştirildi. Merasimde Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos da yer aldı.
100 ESERİN 40’I HOROZTEPE KÖKENLİ
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye’nin kültürel mirasını korumak ve yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan yapıtları geri kazandırmak amacıyla Manhattan Bölge Savcılığı ve Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile yürütülen işbirliğinin sonuç verdiğini belirtti.
ABD’de faaliyet gösteren bir müzayede konutunun mayıs ayında Anadolu kökenli yapıtları satışa çıkarmaya hazırlandığının tespit edilmesi üzerine harekete geçildiğini aktaran Ersoy, bilimsel doküman ve bilgilerin ilgili kurumlarla paylaşılması sonucunda satışın durdurulduğunu ve yapıtların Türkiye’ye iadesinin sağlandığını bildirdi.
İade edilen 100 yapıtın değerli bir kısmını, Tokat’ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli 40 kesimin oluşturduğunu belirten Ersoy, milattan evvel 2300-2000 yıllarına tarihlenen yapıtların Erken Tunç Çağı Anadolu'sunun gelişmiş metal işçiliğini yansıttığını söz etti. Törensel müzik aletleri, silahlar ve metal kaplardan oluşan eser kümesinin, periyodun kültürel ve teknolojik birikimi açısından kıymetli bilgiler sunduğunu kaydetti.
Horoztepe buluntularının geçmişinin aydınlatılmasında Prof. Dr. Tahsin Özgüç’ün bilimsel çalışmalarından ve arşiv kayıtlarından yararlanıldığını lisana getiren Ersoy, 1953 yılında gerçekleştirilen kaçak kazılara ve sonrasında kurtarılan yapıtlara ait dokümanların, kesimlerin yurt dışına çıkarılma sürecinin ortaya konulmasına katkı sağladığını söyledi.
DÜVER’DEN 44 MİMARİ LEVHA GERİ GETİRİLDİ
Türkiye’ye iadesi sağlanan bir öbür kıymetli kümenin ise Burdur’un Düver köyü kökenli 44 pişmiş toprak mimari levhadan oluştuğunu belirten Ersoy, yapıtların milattan evvel 6. yüzyıla, Arkaik Dönem’e tarihlendiğini aktardı.
Dönemin yapılarında çatı ve kaplama sistemlerinde kullanılan levhaların bezeme, biçim ve üsluplarının bilimsel bilgilerle karşılaştırıldığını belirten Ersoy, yapıtların geçmişteki dağılımının arşiv ve koleksiyon kayıtları üzerinden takip edildiğini söz etti.
Ersoy, daha evvel 2022’de ABD’den, 2024’te Danimarka’dan ve 2025’te Virginia Güzel Sanatlar Müzesi’nden gerçekleştirilen iadelerin akabinde, bu sefer J. Paul Getty Müzesi’ndeki eser kümesinin da Türkiye’ye kazandırıldığını bildirdi. Hazırlanacak projeyle iade edilen modüllerin İstanbul Arkeoloji Müzeleri koleksiyonundaki başka örneklerle bir araya getirilmesi planlanıyor.
1976 TARİHLİ TUTANAK İADE SÜRECİNDE BELİRLEYİCİ OLDU
İade edilen eserler arasında Aphrodisias Antik Kenti kökenli bir portre de bulunuyor. Bakanlık uzmanlarının arşiv evrakları ve geçmiş koleksiyon kayıtlarını karşılaştırarak portrenin kökenini ve yurt dışındaki koleksiyonlara uzanan geçmişini araştırdığını belirten Ersoy, 1976 yılında düzenlenen bir olay yeri tutanağındaki tabirin yıllar sonra kıymetli bir delil niteliği taşıdığını söyledi.
Ersoy, kelam konusu tutanakta yer alan “Tespit edilip belgelenenler dışında öbür yapıtların de çalındığı yapılan incelemeden anlaşılmaktadır.” sözünün, Aphrodisias kökenli eserler üzerindeki Türkiye’nin haklarının savunulmasına önemli katkı sağladığını vurguladı.
İade edilen 100 kesimlik koleksiyonda bu yapıtların yanı sıra tiyatro maskları ve tanrıça heykelciklerinin de bulunduğunu belirten Ersoy, her bir modülün ilişkin olduğu toprakların tarihî ve kültürel birikimini yansıttığını kaydetti.
BOUBON HEYKELLERİNİN İZİ YILLARCA SÜRÜLDÜ
Tanıtım programında açılışı yapılan “Kaçış Yok: Boubon” standı, Burdur’un Gölhisar ilçesine bağlı İbecik köyü yakınlarında bulunan Boubon Antik Kenti’nden kaçırılan bronz heykellerin izini ve Türkiye’ye iade sürecini husus alıyor.
Boubon Antik Kenti’ndeki Sebasteion Tapınağı’nda Roma imparatorları ve imparatorluk ailesi ismine yapılan bronz heykellerin, 1960’lı yıllardaki kaçak hafriyatlar sırasında parçalanarak yurt dışına çıkarıldığı belirtildi. Heykellere ilişkin baş, gövde ve uzuvların birbirinden ayrıldığı, tıpkı yapıtın modüllerinin farklı ülkelerdeki koleksiyonlara dağıldığı tabir edildi.
Eserlerin izinin sürülmesinde Prof. Dr. Jale İnan’ın yıllar evvel başlattığı bilimsel çalışmaların değerli bir yere sahip olduğunu belirten Ersoy, İnan’ın yazıtları, esasları ve yurt dışındaki heykelleri birlikte pahalandıran araştırmalarının bugünkü iade çalışmalarına temel oluşturduğunu söyledi.
Gazeteci muharrir Özgen Acar’ın da Boubon belgesini uzun yıllar boyunca evrak ve tanıklıklarla gündemde tuttuğunu aktaran Ersoy, The New York Times muharrirleri Graham Bowley ve Tom Mashberg’in araştırmalarının da sürece katkı sunduğunu lisana getirdi.
KÖY SAKİNLERİNİN TANIKLIKLARI BİLİMSEL VERİLERLE DESTEKLENDİ
Heykellerin ayakları ve kaidelerindeki ilişki izleri üzerinde teknik incelemeler gerçekleştirildi. Marcus Aurelius heykelinin ayak kalıbı ile kuralındaki oyukların birbiriyle uyumlu olduğunun belirlenmesi, araştırmanın kıymetli bulguları arasında yer aldı.
Ayrıca toprak ve kurşun izotop tahlilleriyle heykellerin bulunduğu alanla teması araştırıldı. Almanya’daki Curt Engelhorn Arkeometri Merkezi’nde yürütülen çalışmalar sonucunda Prof. Dr. Ernst Pernicka’nın hazırladığı rapor, Marcus Aurelius heykelinin Boubon kökenini destekleyen bilimsel bilgiler ortaya koydu.
Ersoy, Lucius Verus, Septimius Severus, Caracalla ve Marcus Aurelius'a ilişkin yapıtların de aralarında bulunduğu Boubon kökenli kültür varlıklarının Türkiye’ye kazandırıldığını belirterek, antik kentte 2023 yılında tekrar başlayan kazıların sürdüğünü bildirdi.
NEW YORK’TA 6 BİN 452 ESER KURTARILDI
Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos ise kültür varlığı kaçakçılığıyla çabanın milletlerarası işbirliği gerektirdiğini vurguladı.
Irak ve Afganistan başta olmak üzere çatışma bölgelerinde edindiği tecrübelerin, tarihi yapıtların ülkelerinden koparılarak milletlerarası kaçakçılık ağları üzerinden satışa sunulmasının yol açtığı tahribatı görmesini sağladığını belirten Bogdanos, kültürel mirasın korunmasının insanlığın ortak geçmişine sahip çıkmak manasına geldiğini söz etti.
New York'ta kurdukları Eser Kaçakçılığı Birimi aracılığıyla bugüne kadar 6 bin 452 yağmalanmış antik yapıtın kurtarıldığını açıklayan Bogdanos, bunlardan 276'sının Türkiye'den çıkarılan eserler olduğunu bildirdi.
Kültür varlığı kaçakçılığıyla çabanın sadece yapıtların ülkelerine geri getirilmesiyle hudutlu kalmaması gerektiğine dikkati çeken Bogdanos, müzayede meskenleri, galeriler, müzeler ve koleksiyoncuların satın aldıkları yapıtların geçmişini sorgulamasının kıymetine işaret etti.
Bogdanos, yapıtların yasal yollarla edinildiğinin belgelenmesi gerektiğini belirterek, milletlerarası dayanışmanın sürdürülmesi ve kültür varlığı ticaretinin kendi kendini denetleyen şeffaf bir sisteme kavuşması çağrısında bulundu.
Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)
Kaynak: {Haber Merkezi}
Yorumlar 0
Yorum Yap
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın!