ABD, yaklaşık 30 yıl sonra Japon yeni için yine devrede

Japon yeninin son 40 yılın en düşük düzeylerine yaklaşması, Tokyo’nun uzun yıllardır sürdürdüğü düşük faiz siyasetinin sonlarını yine gündeme taşırken, ABD’nin yaklaşık 30 yıl sonra Japonya ile birlikte piyasaya müdahale etmesi gelişmenin global boyutunu gözler önüne serdi.

Türk-Alman Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Semih Emre Çekin'in AA Analiz için kaleme aldığı değerlendirmeye nazaran, ABD'nin yenin desteklenmesine katılması sırf Japon iktisadına yönelik bir yardım olarak görülmüyor. Müdahalenin arka planında global "carry trade" süreçlerinin oluşturduğu riskler, ABD tahvil piyasasının kırılganlığı, Asya'daki finansal istikrar ve Washington'ın Çin'le rekabetinde Japonya'ya verdiği stratejik değer bulunuyor.

31 Temmuz'daki ortak müdahalenin akabinde yen kısa müddetliğine bedel kazansa da birkaç gün içerisinde tekrar gerilemeye başladı. Bu durum, piyasaya direkt müdahalenin kısa vadede tesirli olabileceğini fakat Japonya'nın karşı karşıya bulunduğu yapısal sıkıntıları tek başına ortadan kaldırmayacağını gösterdi.

JAPONYA'YI YENİN ZAYIFLAMASINA GÖTÜREN SÜREÇ

Japonya, 1990'lı yıllardan itibaren düşük büyüme ve deflasyonla gayret etmek hedefiyle dünyanın en gevşek para siyasetlerinden birini uyguladı. Bu yaklaşım bilhassa 2012 sonrasında daha da besbelli hale geldi.

Japonya Merkez Bankası (BoJ), ekonomiyi desteklemek gayesiyle yüksek ölçüde devlet tahvili satın alırken, 2016'da 10 yıllık tahvil faizini sıfıra yakın düzeylerde tutmayı hedefleyen "getiri eğrisi kontrolü" siyasetini devreye aldı.

Bunun sonucunda Japonya'daki faiz oranları ABD ve öteki gelişmiş iktisatların hayli altında kaldı. İki ülke arasındaki faiz farkının giderek açılması ise yen üzerinde aşağı yönlü baskıyı artırdı.

Japonya'daki düşük faiz ortamı, yatırımcıların düşük maliyetle yen borçlanarak daha yüksek getiri sağlayan dolar ve başka para üniteleri cinsinden varlıklara yönelmesine imkan verdi. "Carry trade" olarak bilinen bu strateji vakitle global finans piyasalarının kıymetli süreçlerinden biri haline geldi.

Faiz farkının açıldığı devirlerde yen cinsinden varlıklara yönelik talebin azalması, para ünitesinin daha fazla paha kaybetmesine taban hazırladı.

BOJ İÇİN FAİZ İKİLEMİ

Yenin zayıflaması karşısında Japonya Merkez Bankası'nın önündeki seçenekler ise kıymetli riskler barındırıyor.

Enflasyonu denetim altına almak ve yeni desteklemek maksadıyla faizlerin süratli biçimde artırılması, Japon devletinin yüksek borç stokunun finansman maliyetini yükseltebilir. Buna karşılık faizlerin düşük tutulması, yen üzerindeki baskının devam etmesine ve ithalat kaynaklı enflasyonist risklerin artmasına yol açabilir.

Bu sebeple BoJ, ekonomik büyüme, kamu maliyesi, enflasyon ve döviz kuru arasında hassas bir istikrar kurmak zorunda.

30 YIL SONRA GELEN ORTAK MÜDAHALE

Japonya geçmişte de yenin aşırı hareketlerini sınırlamak emeliyle döviz piyasasına müdahalelerde bulundu. Fakat son gelişmenin en dikkat alımlı tarafı, ABD'nin de sürece dahil olması oldu.

Yaklaşık 30 yıl evvel Asya finans krizinin akabinde görülen uyuma emsal biçimde ABD'nin Japonya'yla birlikte hareket etmesi, Washington'ın yen meselesini sadece Tokyo'ya has bir ekonomik sıkıntı olarak görmediğine işaret ediyor.

ABD açısından iki temel risk öne çıkıyor:

İlk risk, yenin süratli kıymet kaybının öbür Asya ekonomilerine yayılması ve ülkelerin ihracat rekabetini korumak emeliyle kendi para ünitelerini zayıflatmaya yönelmesi. Bu türlü bir süreç, bölgede rekabetçi devalüasyon baskısını artırarak finansal istikrarı tehdit edebilir.

İkinci risk ise Japonya'nın elinde bulunan yüksek ölçüdeki ABD Hazine tahvilleriyle ilgili. Japon yatırımcıların yahut kamu kurumlarının ABD tahvillerinin değerli kısmını satması, esasen yüksek seyreden ABD tahvil faizleri üzerinde ek baskı oluşturabilir.

Dolayısıyla Washington'ın amacı sırf yenin bedel kazanmasını sağlamak değil; Japonya'daki kur, tahvil ve faiz piyasalarında oluşabilecek bir istikrarsızlığın Asya'ya, ABD'ye ve global iktisada yayılmasını engellemek.

ABD-ÇİN REKABETİNE JEOPOLİTİK BOYUT

Yen konusunda yaşanan gelişmenin bir öbür boyutunu ABD ile Çin arasındaki ekonomik ve stratejik rekabet oluşturuyor.

Washington ile Pekin arasındaki uğraş artık sadece ticaret tarifeleri ve teknoloji kısıtlamalarıyla hudutlu değil. Finansal sistemler, sermaye hareketleri ve müttefik ülkelerin ekonomik dayanıklılığı da rekabetin kıymetli ögeleri arasında yer alıyor.

Bu açıdan Japonya, ABD'nin Asya'daki en kıymetli ekonomik ve stratejik ortaklarından biri olarak öne çıkıyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in müdahalenin akabinde 3 Ağustos 2026'da yaptığı açıklamada ekonomik güvenliği ulusal güvenliğin bir kesimi olarak nitelendirmesi ve Washington'ın müttefiklerini destekleyeceğini vurgulaması da gelişmenin stratejik yönünü ortaya koyuyor.

Japon finans sisteminde yaşanabilecek önemli bir sarsıntının ABD açısından birden fazla sonucu olabilir. Bölgesel finansal itimadın zedelenmesi ve Asya'da kur savaşı riskinin yükselmesinin yanı sıra Japon sermayesinin ABD tahvil piyasasından çekilmesi, Washington'ın borçlanma maliyetlerini artırabilir.

Daha uzun vadede ise Japonya'nın ekonomik ve finansal açıdan zayıflaması, ABD'nin Çin karşısında oluşturmaya çalıştığı ekonomik ittifak yapısının kıymetli ögelerinden birinin ziyan görmesi manasına gelebilir.

"YALNIZCA JAPONYA'YA YARDIM ETMİYOR"

Bu sebeple ABD'nin yenin pahasını desteklemek hedefiyle müdahaleye katılması, sırf Tokyo'ya yönelik ekonomik dayanak biçiminde değerlendirilmiyor.

Başka bir sözle Washington, yenin istikrarını desteklerken kendi finansal çıkarlarını, ABD tahvil piyasasının istikrarını ve Asya'daki jeoekonomik tertibi de muhafazaya çalışıyor.

Bu durum, yaklaşık 30 yıl evvelki müdahalelerden değerli ölçüde farklılaşıyor. 1990'lı yıllarda temel tasa bölgesel finansal krizin yayılmasını önlemekken, bugün tabloya global "carry trade" süreçleri, büyük kamu bilançoları, ABD tahvil piyasasının hassasiyeti ve Çin'le stratejik rekabet üzere yeni ögeler eklenmiş durumda.

JAPONYA'NIN ÖNÜNDE KOLAY BİR ÇIKIŞ YOK

Yenin istikrar kazanması için Japonya'nın faiz siyasetinde daha süratli bir sıkılaşmaya gitmesi kısa vadede para ünitesini destekleyebilir. Lakin bu adım, yüksek kamu borcunun finansman yükünü artırarak Japon iktisadı üzerinde yeni baskılar oluşturabilir.

Faizlerin düşük tutulması ise yenin yine paha kaybetmesi ve enflasyon baskısının devam etmesi riskini beraberinde getiriyor.

Bu sebeple ortak döviz müdahalesi piyasalara güçlü bir ileti verse de Japonya'nın temel meselesini tek başına çözmüş değil. Gerçekten müdahale sonrasında yenin kısa müddetli kıymet kazanmasına karşın birkaç gün içinde tekrar gerilemesi de bu durumu ortaya koydu.

YENİN İSTİKRARI KÜRESEL MESELEYE DÖNÜŞTÜ

Ortaya çıkan tablo, Japonya'nın yaklaşık 30 yıldır uyguladığı sıra dışı para siyasetlerinin bugün ulaştığı sonları gösteriyor.

ABD'nin sürece dahil olması ise yenin kıymetinin artık sadece Japonya'nın para siyasetiyle ilgili olmadığını ortaya koyuyor. Global finansal istikrar, ABD'nin kendi finansman şartları, Asya ekonomilerindeki istikrarlar ve Washington'ın Çin'e karşı kurmaya çalıştığı ekonomik ittifak sistemi, yenin geleceğini direkt etkileyen ögeler haline geliyor.

Bu sebeple 31 Temmuz'daki müdahale, sırf bir kur operasyonu değil, ABD'nin Asya'daki finansal ve jeoekonomik çıkarlarını müdafaa eforunun da değerli bir göstergesi olarak öne çıkıyor.

Kaynak: {Haber Merkezi}