ABD, İsrail-İran Savaşı'nda 100 günün global iktisat ve ticarete faturası ağır oldu

ABD, İsrail-İran Savaşı'nın 28 Şubat'ta başlamasının akabinde insani kayıpların yanı sıra global iktisat için de büyük zorluklar oluştu.

İran, ABD ve İsrail ataklarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğini büyük ölçüde durdurdu.

"SAVAŞ, TARİHTEKİ EN BÜYÜK GÜÇ KRİZİNE YOL AÇTI"

Bu nedenle global petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin yüzde 20'si, gübre ticaretinin yüzde 30'u, üre arzının yaklaşık yüzde 40'ı, kükürt arzının yüzde 50'si ve fosfat tedarikinin yüzde 30'u bu aksaklıktan etkilendi.

7 Haziran'da savaşın 100'üncü gününe girilirken, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Lideri Fatih Birol'a nazaran bilhassa petrol ve petrol eserlerindeki arz şoku, 'tarihteki en büyük güç krizine' yol açtı.

PETROL ÜRETİCİLERİ GÜNLÜK 14,4 MİLYON VARİL KAYBETTİ

IEA bilgilerine nazaran, dünyanın günlük petrol tüketimi nisanda 104 milyon varil düzeyinde gerçekleşti fakat petrol arzı 95,1 milyon varilde kaldı.

Hürmüz Boğazı'nda akışın durma noktasına gelmesiyle Körfez'deki petrol üreticilerinin savaş öncesine nazaran günlük kaybı 14,4 milyon varile ulaştı.

BRENT PETROLÜN VARİL FİYATI YÜKSEK SEYREDİYOR

Arz sıkışıklığı nedeniyle Brent petrolün varil fiyatı halihazırda savaş öncesi düzeyin yüzde 30, Avrupa gaz fiyatları ise yüzde 50 üzerinde seyrediyor.

Dünya Deniz Nakliyatı Kurulu bilgilerine nazaran, gemi yakıt maliyetleri de bu periyotta yüzde 59 artış gösterdi.

Küresel nakliyecilik ağındaki aksaklıklar ve yükselen yakıt maliyetleri, tedarik zinciri üzerinde giderek daha fazla baskı oluşturuyor.

YÜKSEK ENFLASYON BEKLENTİSİ DE GÜÇLENDİ

Fiyatlardaki ani artış, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin mahsur kalması nedeniyle global filonun daralması ve nakliye maliyetlerinin yükselmesi ve birçok ülkenin ihracat ve ithalat istikrarının bozulması, daha yüksek enflasyon beklentilerini güçlendirdi.

Arz kısıtına bağlı olarak tüketim zayıflaması ve şirketlerin de girdi maliyetlerini artırması, global iktisat ve ticarete yönelik büyüme kestirimlerin de aşağı taraflı keskin revizyonlara neden oldu.

BÜYÜMEDE EN AZ 700 MİLYAR DOLARLIK POTANSİYEL KAYIP

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) Ekonomik Görünüm Raporu'ndan derlenen bilgilere nazaran, savaşa ait gelişmeler ve savaşın mühleti, global ekonomik büyüme için belirleyici olacak.

Savaşın nispeten kısa sürmesi halinde global ekonomik büyümenin 2025'teki yüzde 3,4 düzeyinden bu yıl yüzde 2,8'e düşeceği ve 2027'de tekrar yüzde 3,1 düzeyine yükseleceği öngörülüyor.

Dünya iktisadının halihazırda yaklaşık 118 trilyon dolar büyüklüğünde olduğu dikkate alındığında, büyümenin 0,6 puan zayıflaması global iktisat açısından en az 700 milyar dolarlık potansiyel kayıp manasına geliyor.

Ancak savaş ve ticaret akışındaki aksaklıkların daha uzun sürmesi halinde dünya ekonomisindeki büyüme bu yıl yüzde 2,1 ve 2027'de yüzde 1,8 düzeyine kadar zayıflayabilir.

PETROL STOKLARI GELECEK 2 AYDA DAHA FAZLA AZALABİLİR

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings ise savaşın tetiklediği petrol krizi nedeniyle bu yıla ait global ekonomik büyüme varsayımını 0,2 puan aşağı çekerek yüzde 2,4'e indirdi.

Ancak petrol şokunun global ekonomik aktivite üzerindeki tesiri, yapay zekayla irtibatlı teknoloji yatırımlarındaki beklenenden güçlü ivme sayesinde kısmen dengeleniyor.

Bu durum da dünya ticaretindeki büyümeyi ve Asya ülkelerinin ihracatını destekliyor.

Fitch Ratings, ticaretin 14 haftadır durma noktasında olduğu Hürmüz Boğazı'nın temmuza kadar tekrar açılmayacağını öngörüyor.

Boğazdan akışın kısa müddette olağana dönemeyeceği göz önünde bulundurulduğunda, petrol piyasalarının gelecek 2 ayda stokların azalması nedeniyle daha da sıkılaşması bekleniyor.

TİCARET BÜYÜMESİNDE YAVAŞLAMA

OECD, global ticaretteki büyümenin de 2025'teki yüzde 5 düzeyinden bu yıl yüzde 3,1'e ve 2027'de yüzde 2,9'a düşeceğini öngörüyor.

Bu yıl bilhassa Körfez ekonomileriyle yapılan ticaretteki keskin düşüşün yanı sıra artan güç ve nakliyat maliyetlerinin tesiriyle ticaretteki toplam büyümenin yılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde zayıflaması bekleniyor.

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) bilgilerine nazaran, 2025'te yüzde 4,6 büyüyen global ticarette bu oranın bu yıl yüzde 1,9'a ve 2027'de yüzde 2,6'ya düşeceği kestirim ediliyor.

Enerji şokunun tesiri ağır olmasına karşın yapay zekayla kontaklı eserlerdeki güçlü talep artışı zayıflamayı kısmen dengeliyor.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), global ekonomik büyümenin bu yıl yüzde 2,6 düzeyine yavaşlayacağını varsayım ederken, dünya iktisadının daha kırılgan bir periyoda ilerlediği ihtarında bulundu.

GELİŞMEKTE OLAN PETROL İTHALATÇISI ÜLKELERE 20 MİLYAR DOLAR EK FATURA

UNCTAD'a nazaran, bilhassa petrol ithalatına bağımlı gelişmekte olan ülkeler için ekonomik zorluklar giderek ağırlaşıyor.

Ekonomik zorluklar karşısında kırılgan durumda olan 75 ülkeden 65'i net petrol ithalatçısı ve bu ülkelerde bir milyar insan bulunuyor.

Bu nüfusun yüzde 30'undan fazlası günlük 3 doların altında bir gelirle yaşıyor.

Ancak mevcut ithalat düzeyleri dikkate alındığında, petrol fiyatındaki artışın ithal yakıta bağımlı bu iktisatların yıllık ithalat faturalarına 20 milyar dolardan fazla ek yük getirebileceği hesaplanıyor.

Kaynak: {Haber Merkezi}